Cuộc “thuần hóa” lịch sử: Đạo luật CLARITY 2025 và bước ngoặt định hình tương lai thị trường Crypto

Trong khi những biến động giá cả vẫn thu hút sự chú ý của đám đông, một câu chuyện cấu trúc mang tính lịch sử đang âm thầm được viết nên tại các hành lang quyền lực ở Washington D.C.

Sự kiện Ủy ban Ngân hàng Thượng viện Mỹ chuẩn bị cho phiên đánh dấu (markup) dự luật cấu trúc thị trường tài sản số vào giữa tháng 1 năm 2026 không đơn thuần là một mốc lập pháp. Đó là lời tuyên bố rõ ràng nhất rằng thời đại của những tranh cãi về sự sống còn của tiền mã hóa đã khép lại, nhường chỗ cho một giai đoạn mới: giai đoạn “thuần hóa”, tích hợp và kiểm soát toàn diện dưới sự giám sát chặt chẽ của hệ thống tài chính truyền thống. Trung tâm của cơn địa chấn pháp lý này chính là Đạo luật Thị trường Tài sản Số 2025 (Digital Asset Market Clarity Act of 2025 - H.R. 3633), hay còn gọi là Đạo luật CLARITY.

Sự chuyển dịch then chốt nằm ở nhận thức của các nhà quản lý. Họ không còn coi tiền mã hóa là một thí nghiệm công nghệ phù du hay một mối đe dọa cần loại bỏ. Thay vào đó, các cơ quan như SEC và CFTC đang tích cực soạn thảo một khung pháp lý bài bản, bao trùm từ quy định lưu ký (custody), xử lý phá sản cho đến hoạt động của thị trường thứ cấp. Việc xây dựng một khuôn khổ phức tạp đến vậy chỉ dành cho một lớp tài sản mà họ dự tính sẽ tồn tại lâu dài, chịu sự quản lý, tích hợp và đương nhiên là đánh thuế đầy đủ.

Câu hỏi then chốt giờ đây không phải là “liệu crypto có sống sót?”, mà là “nó sẽ được cấu trúc và kiểm soát như thế nào?”: Ai sẽ quản lý cái gì, tài sản sẽ đi đâu khi một sàn giao dịch sụp đổ, và hoạt động nào được phép phát triển.

Đạo luật CLARITY Act, đã được Hạ viện Mỹ thông qua với sự ủng hộ lưỡng đảng từ tháng 7 năm 2025, chính là câu trả lời thiết thực nhất cho những băn khoăn đó. Dự luật này hiện là tâm điểm tại Thượng viện, với phiên markup quan trọng ban đầu được lên lịch vào ngày 15 tháng 1 năm 2026.

Mặc dù quá trình có thể gặp một số trì hoãn nhỏ do khối lượng sửa đổi lớn – với hơn 130 đề xuất sửa đổi đã được các thượng nghị sĩ đệ trình – các nguồn tin từ Politico và CoinDesk khẳng định quyết tâm hoàn tất tiến trình này vào cuối tháng 1 của Ủy ban Ngân hàng Thượng viện. Sự khẩn trương này đã được Thượng nghị sĩ Cynthia Lummis, một trong những người ủng hộ crypto tích cực nhất, nhiều lần nhấn mạnh.

Cốt lõi của Đạo luật CLARITY nằm ở việc giải quyết điểm nghẽn lớn nhất: sự không rõ ràng về phân loại pháp lý.

Dự luật đặt ra các ranh giới thẩm quyền rõ ràng, phân biệt giữa hoạt động chứng khoán và hoạt động hàng hóa, từ đó phân công trách nhiệm giám sát chính giữa Ủy ban Chứng khoán (SEC) và Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai (CFTC). Đồng thời, nó làm sáng tỏ sự khác biệt giữa phát hành sơ cấp và giao dịch thứ cấp. Đối với các tổ chức tài chính truyền thống, sự bất định về quy tắc mới là rào cản đáng sợ hơn cả biến động giá. Một khi rủi ro pháp lý được định hình và giới hạn, dòng vốn tổ chức khổng lồ mới có thể tự tin đổ vào thị trường này.

Trong bối cảnh quy định dày đặc, Bitcoin xuất hiện như một ngoại lệ đáng chú ý và có lợi thế cạnh tranh rõ rệt. Các phân tích chuyên sâu từ các hãng luật hàng đầu như Arnold & Porter và Reed Smith đều chỉ ra rằng, với bản chất phi tập trung hoàn toàn, không có tổ chức phát hành, không có hoạt động huy động vốn và không có nghĩa vụ công bố thông tin, Bitcoin đã được ngầm định là tài sản hàng hóa cơ bản trong chính logic của Đạo luật CLARITY. Điều này có nghĩa Bitcoin không cần phải trải qua quá trình “thích nghi” đầy sóng gió như nhiều đồng token khác.

Các quy tắc về lưu ký, giao dịch thứ cấp và xử lý phá sản áp dụng một cách trực tiếp và ít phức tạp hơn cho Bitcoin, mang lại cho nó lộ trình rõ ràng hơn để được chấp nhận bởi các tổ chức mà không phải chờ đợi toàn bộ thị trường giải quyết các mâu thuẫn nội tại.

Trái ngược với Bitcoin, các loại stablecoin và token gắn liền với hành vi của một tổ chức phát hành sẽ phải đối mặt với một hành trình phân loại và điều chỉnh đầy thách thức. Các bản dự thảo mới nhất tại Thượng viện cho thấy một sự thỏa hiệp quan trọng đang hình thành xung quanh stablecoin. Theo đó, mô hình phần thưởng dựa trên hoạt động (activity-based rewards) có khả năng được bảo tồn, trong khi việc trả lợi nhuận thụ động (passive yield) cho việc chỉ nắm giữ stablecoin có thể bị hạn chế.

Sự thỏa hiệp này phản ánh nỗ lực của các nhà lập pháp nhằm kiểm soát rủi ro hệ thống từ các sản phẩm giống ngân hàng này, đặc biệt là sau khi Đạo luật GENIUS Act về stablecoin đã được thông qua vào năm 2025. Đối với hàng nghìn loại token khác, chúng sẽ phải trải qua một quy trình sàng lọc nghiêm ngặt dựa trên nguyên tắc Howey, nơi mà các token được xem như chứng khoán sẽ phải đối mặt với một loạt yêu cầu khắt khe về công bố thông tin và tuân thủ.

Tầm nhìn của Thượng viện còn vượt xa Đạo luật CLARITY. Các bản dự thảo đang lưu hành trong Ủy ban Ngân hàng cho thấy một lộ trình đầy tham vọng, bao gồm các quy định chi tiết về NFT, việc ưu tiên áp dụng luật liên bang so với luật tiểu bang (state law preemption), và các điều khoản nhằm đảm bảo hệ thống có thể “thất bại một cách có trật tự mà không gây ra hiệu ứng lây lan”. Mục tiêu tối thượng không phải là bóp nghẹt innovation, mà là xây dựng một hệ sinh thái tài sản số kiên cường, nơi mà sự sụp đổ của một thực thể không kéo theo cả hệ thống sụp đổ theo.

Tuy nhiên, con đường này không thiếu những ý kiến trái chiều. Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren cùng một số thành viên Đảng Dân chủ đã bày tỏ quan ngại về việc dự luật có thể làm suy yếu quyền bảo vệ nhà đầu tư ở cấp tiểu bang và tạo ra những kẽ hở cho xung đột lợi ích. Những tranh luận này nhấn mạnh rằng quá trình lập pháp vẫn đòi hỏi sự cân bằng tinh tế giữa thúc đẩy đổi mới và bảo vệ những nhà đầu tư bán lẻ.

Dẫu vậy, xu hướng tổng thể đã rõ như ban ngày. Các chuyên gia từ các viện nghiên cứu uy tín như Brookings Institution đều đồng thuận rằng, một khi các nhà quản lý bắt tay vào soạn thảo các quy tắc cho sự thất bại (failure rules), điều đó đồng nghĩa với việc họ đã ngầm thừa nhận sự tồn tại lâu dài của lớp tài sản này. Crypto giờ đây đang được kéo vào bên trong hệ thống, chứ không còn bị bỏ mặc bên ngoài.

Sự thay đổi này đã bắt đầu tác động đến hành vi thị trường ngay lập tức. Các hãng luật lớn như Morgan Lewis và Latham & Watkins nhận định, sự rõ ràng về phân loại, dù chưa chính thức thành luật, đã khiến các sàn giao dịch điều chỉnh tư thế tuân thủ từ sớm, các dự án xem xét lại cấu trúc token, và làn sóng vốn tổ chức chuyển từ thế chờ đợi sang tích cực chuẩn bị. Thị trường giờ đây phản ứng mạnh mẽ với lịch trình của các ủy ban quốc hội hơn là với các đợt pump ngắn hạn.

Đối với nhà đầu tư, thông điệp then chốt không nằm ở tốc độ thông qua luật, mà nằm ở sự cam kết không thể đảo ngược từ phía các nhà quản lý. Quá trình “thuần hóa” và thể chế hóa có thể chậm rãi vì nó mang tính cấu trúc sâu sắc, nhưng chính sự chậm rãi ấy lại tạo ra nền tảng vững chắc cho một thị trường trưởng thành.

Năm 2026 đánh dấu bước ngoặt khi tiền mã hóa rời khỏi “thị trường của những câu chuyện” (narrative markets) để bước vào “thị trường được quản lý” (regulated markets). Trong hành trình định hình lại này, Bitcoin, với những đặc tính nguyên bản độc đáo, có vẻ như đã có sẵn cho mình một tấm vé thông hành thuận lợi. Trong khi đó, toàn bộ hệ sinh thái phức tạp và sáng tạo phía sau nó đang chuẩn bị cho một cuộc đại phân loại sẽ định hình diện mạo của ngành công nghiệp tài sản số trong nhiều thập kỷ tới.