Trật tự tài chính toàn cầu đang rạn nứt và 4 câu hỏi then chốt về nghịch lý thị trường

Năm 2026 được dự báo là một bước ngoặt lịch sử, đánh dấu sự chuyển dịch lớn lao trong hệ thống tài chính toàn cầu khi những quy tắc cốt lõi đã định hình nền kinh tế thế giới suốt 80 năm qua bắt đầu rạn nứt.

Đồng Đô la Mỹ - trụ cột của trật tự hậu Thế chiến II, đang dần mất đi sự thống trị không thể tranh cãi, trong khi các quốc gia và thị trường đang vội vã tìm kiếm sự an toàn trong những tài sản vật chất như vàng, bạc và các hệ thống thanh toán thay thế.

Dưới đây là phân tích toàn diện từ WikiFX nhằm giải mã bức tranh phức tạp này.

Bối cảnh của một cuộc đặt lại: Quy tắc cũ đã hết hạn

Kể từ ngày 28 tháng 1 năm 2026, một thực tế ngày càng rõ ràng là các quy tắc cũ, nơi đồng Đô la Mỹ là vua và trái phiếu chính phủ Mỹ là thiên đường an toàn tuyệt đối, đã chính thức hết hạn.

Sự kiện này không đến một cách bất ngờ mà là đỉnh điểm của hàng loạt áp lực tích tụ trong nhiều năm, từ gánh nặng nợ công khổng lồ, các công cụ trừng phạt tài chính được Mỹ sử dụng, cho đến sự trỗi dậy của các trung tâm kinh tế mới.

Ngay cả khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) trong phiên họp gần đây quyết định giữ nguyên lãi suất, sự tĩnh lặng trong chính sách này không thể che giấu được những cơn địa chấn đang làm rung chuyển nền móng.

Giá vàng, với mức tăng 182% trong ba năm qua, đã liên tục phá kỷ lục và chạm mốc lịch sử trên 5.600 USD/ounce, phản ánh một dòng chảy tìm kiếm giá trị thực sâu rộng.

Ba trụ cột của sự dịch chuyển: Từ Đô la, vàng đến các chủ nợ

Sự thay đổi này được xây dựng trên ba trụ cột chính, mỗi trụ cột đều cho thấy sự mất niềm tin vào hệ thống dựa trên “lời hứa” bằng giấy tờ.

Đầu tiên là việc đồng Đô la Mỹ mất dần tính “trung lập” đáng tin cậy.

Nhiều quốc gia giờ đây lo ngại rằng đồng tiền dự trữ toàn cầu này có thể bị sử dụng như một vũ khí địa chính trị, nơi quyền tiếp cận hệ thống tài chính có thể bị “tắt” vì lý do chính trị. Phản ứng là sự đẩy mạnh xây dựng các “lối đi tắt kỹ thuật số”.

Điển hình là dự án mBridge, nền tảng thanh toán xuyên biên giới sử dụng tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương. Theo Reuters, khối lượng giao dịch trên nền tảng này đã bùng nổ lên hơn 55 tỷ USD, tăng gấp 2.500 lần so với giai đoạn thử nghiệm năm 2022.

Dù Ngân hàng Thanh toán Quốc tế, nơi có Fed là thành viên, đã rút khỏi dự án, sự phát triển của mBridge cho thấy nhu cầu thực tế về một hệ thống ngoài Đô la là rất lớn, đặc biệt trong giao dịch dầu mỏ và hàng hóa.

Thứ hai là cuộc chạy đua tích lũy tài sản vật chất, đặc biệt là vàng.

Đây không còn là hành động của các nhà đầu tư cá nhân mà là chiến lược của chính các ngân hàng trung ương. Lần đầu tiên sau 30 năm, tổng giá trị vàng dự trữ toàn cầu, khoảng 4.05 nghìn tỷ USD, đã chính thức vượt qua giá trị trái phiếu kho bạc Mỹ họ nắm giữ, khoảng 3.91 nghìn tỷ USD.

Các quốc gia như Đức và Ý đang tích cực đưa lượng vàng dự trữ của mình từ các kho ở New York về nước, một động thái mang tính biểu tượng mạnh mẽ về khát vọng kiểm soát trực tiếp tài sản quốc gia.

Song song đó, thị trường bạc đang đối mặt với một “Điểm Kỳ dị”, khi nhu cầu công nghiệp thực tế cho AI và năng lượng mặt trời va chạm với thị trường “giấy tờ” mỏng manh.

Theo Silver Institute, thị trường đã trải qua năm thứ năm liên tiếp thiếu hụt nguồn cung vào năm 2025, và tồn tại tới 378 yêu cầu sở hữu trên giấy cho mỗi thỏi bạc vật chất thực sự trong kho.

Thứ ba là sự rút lui của những “khách hàng lớn nhất”.

Chính phủ Mỹ vận hành dựa trên việc vay mượn, và Nhật Bản từ lâu là chủ nợ nước ngoài số một. Tuy nhiên, Nhật Bản hiện đang phải đối phó với cuộc khủng hoảng của đồng Yên. Để bảo vệ đồng tiền này khỏi ngưỡng “đường đỏ” 160 Yên/USD, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản buộc phải giảm mua và có thể bán ra trái phiếu Mỹ.

Bloomberg mô tả đây là một “cơn địa chấn” có nguy cơ kích hoạt đợt bán tháo tới 20 nghìn tỷ USD tài sản toàn cầu. Sự rút lui này đẩy Kho bạc Mỹ vào tình thế đối mặt với cuộc khủng hoảng thiếu hụt “người mua cuối cùng”.

Giải mã những nghịch lý thị trường: Bốn câu hỏi then chốt

Trước những chuyển biến phức tạp, các chuyên gia khuyên nhà đầu tư nên suy ngẫm sâu sắc thông qua bốn câu hỏi phản biện.

Câu hỏi đầu tiên: Nếu đồng Đô la đang gặp rủi ro, tại sao thị trường chứng khoán Mỹ vẫn ở đỉnh cao?

Câu trả lời nằm ở sự phân biệt giữa “giá cả” và “giá trị”. Trong môi trường lạm phát tiền tệ, giá cả của mọi thứ được định danh bằng đồng tiền đó, bao gồm cổ phiếu, đều có xu hướng tăng. Hiện tượng này được gọi là “lạm phát tài sản”.

Vì vậy, để đánh giá thực sự, cần so sánh với vàng - thước đo giá trị truyền thống. Nếu danh mục đầu tư không vượt qua được mức tăng 182% của vàng trong ba năm qua, về bản chất, người đó không tạo ra của cải mới mà chỉ đang bảo toàn giá trị tương đối.

Câu hỏi thứ hai: Vàng ở mức trên 5.300 USD có quá đắt không?

Mức giá này thực chất là một “bản kiểm toán toán học” cho gánh nặng nợ công toàn cầu khổng lồ, vượt 38.4 nghìn tỷ USD. Với nguồn cung vàng vật chất hữu hạn, sản lượng khai thác năm 2025 là 3.672 tấn, trong khi nợ công và cung tiền vẫn tiếp tục tăng, về dài hạn, áp lực đối với giá vàng tính bằng Đô la vẫn là đi lên.

Câu hỏi thứ ba: Tại sao phải lo lắng về “sự rạn nứt” khi Fed tuyên bố đã kiểm soát được lạm phát?

Lời khuyên là hãy xem hành động, không nghe lời nói. Hành động có ý nghĩa nhất chính là việc các ngân hàng trung ương - những tổ chức in tiền, đang âm thầm chuyển dịch dự trữ từ trái phiếu Mỹ sang vàng vật chất. Khi những người nắm giữ bộ máy in tiền toàn cầu đang “rời bỏ” đồng Đô la, đó là tín hiệu mạnh mẽ về sự mất niềm tin có hệ thống.

Câu hỏi thứ tư: “Điểm Kỳ dị Bạc” ảnh hưởng thế nào?

Đây là mối đe dọa thực tế với chuỗi cung ứng công nghệ tương lai. Nếu các tập đoàn công nghệ phát hiện lượng “bạc giấy” họ nắm giữ không thể chuyển thành nguyên liệu thật để sản xuất chip AI và pin mặt trời, một cơn siêu bão giá đối với bạc vật chất là không thể tránh khỏi, kéo theo sự gián đoạn trên diện rộng.

Triển vọng và cảnh báo: Một trật tự đa cực đang định hình

Các tổ chức tài chính lớn như Morgan Stanley, Bank of America đều thừa nhận xu hướng dịch chuyển khỏi Đô la đang tăng tốc, dù đồng tiền này vẫn giữ vị thế quan trọng trong ngắn hạn.

Năm 2026 được kỳ vọng sẽ tiếp tục chứng kiến làn sóng mua vàng mạnh mẽ từ các ngân hàng trung ương, trong bối cảnh bất ổn địa chính trị và kinh tế vẫn dai dẳng. Tuy nhiên, thị trường không đồng nhất.

Trong khi nhu cầu vàng toàn cầu lập kỷ lục, thị trường Việt Nam lại chứng kiến nhu cầu giảm 15% trong quý IV/2025 do tình trạng khan hiếm vàng miếng SJC và chênh lệch giá lớn, cho thấy các yếu tố địa phương vẫn đóng vai trò quan trọng.