TotalEnergies “toàn quyền kiểm soát” nhà máy lọc dầu Zeeland: Lukoil vẫn ngồi ghế cổ đông với 45%

Không phải thâu tóm, cũng chưa phải chuyển nhượng vốn. TotalEnergies vừa giành toàn quyền vận hành nhà máy lọc dầu Zeeland - tài sản mà Lukoil đã nắm giữ 45% từ năm 2009 với giá 725 triệu USD, trong một thỏa thuận tạm thời nhằm tháo gỡ nút thắt trừng phạt và duy trì dòng chảy năng lượng. Phía sau quyết định này là câu chuyện về lệnh trừng phạt toàn diện OFAC áp đặt lên Lukoil hồi tháng 10/2025, tham vọng thoái vốn 22 tỷ USD của đại gia Nga, và cuộc đua giành giật tài sản giữa Carlyle, Quantum – Xtellus và Chevron.

Zeeland đã “đổi chủ” hay chưa?

Ngày 11/02/2026, thông tin từ hai nguồn thạo tin chuyển động trên Reuters khiến giới năng lượng quốc tế dậy sóng: TotalEnergies đã mua lại 45% cổ phần còn lại của Lukoil tại nhà máy lọc dầu Zeeland (Hà Lan), qua đó sở hữu 100% tài sản . Tuy nhiên, ngay trong ngày, Tổng giám đốc TotalEnergies Patrick Pouyanne đã lên tiếng đính chính trực tiếp trước báo giới sau sự kiện công bố kết quả kinh doanh quý IV.

Ông Pouyanne khẳng định: TotalEnergies không mua lại cổ phần, Lukoil vẫn sở hữu 45%. Thay vào đó, hai bên kích hoạt một điều khoản trong thỏa thuận cổ đông hiện hữu, cho phép Total tạm thời vận hành toàn bộ nhà máy, tự cung cấp toàn bộ dầu thô, chịu mọi chi phí vận hành và nhận toàn bộ sản lượng đầu ra .

Có nghĩa là: về mặt pháp lý, cổ phần không chuyển nhượng; về mặt thực tế, Total kiểm soát tuyệt đối dòng tiền và dòng sản phẩm từ Zeeland. Thỏa thuận này sẽ tồn tại cho đến khi Lukoil tìm được người mua thực sự cho 45% cổ phần đang nắm giữ.

Con số không thể bỏ qua:

- 725 triệu USD: Số tiền Lukoil đã trả cho Total để mua 45% cổ phần Zeeland năm 2009, trong chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng thống Nga khi đó tới Hà Lan .

- 180.000 thùng/ngày: Công suất lọc dầu của Zeeland – một trong những điểm lọc dầu trọng yếu tại Tây Bắc Âu .

- 22 tỷ USD: Định giá ban đầu cho toàn bộ khối tài sản quốc tế mà Lukoil rao bán sau khi bị đưa vào danh sách trừng phạt toàn diện .

Vì sao Lukoil buộc phải “chạy” khỏi châu Âu?

Ngày 22/10/2025, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ chính thức nâng cấp lệnh trừng phạt đối với Lukoil và Rosneft từ sectoral sanctions (hạn chế một phần) lên blocking sanctions (phong tỏa toàn diện) theo Sắc lệnh 14024 .

Ý nghĩa của sự thay đổi này:

1. Toàn bộ tài sản thuộc sở hữu của Lukoil và Rosneft nằm trong phạm vi tài phán Mỹ hoặc do công dân Mỹ kiểm soát đều bị phong tỏa.

2. Quy tắc 50% được áp dụng tự động: Bất kỳ thực thể nào do Lukoil sở hữu từ 50% trở lên, dù trực tiếp hay gián tiếp, cũng đều bị liệt vào danh sách SDN .

Zeeland may mắn không nằm trong vòng phong tỏa trực tiếp bởi Lukoil chỉ sở hữu 45% – dưới ngưỡng 50%. Nhưng rủi ro phi pháp lý lại là bài toán nan giải hơn: các nhà cung cấp dầu thô, ngân hàng, đối tác logistics bắt đầu e ngại giao dịch với một nhà máy có cổ đông Nga đang chịu trừng phạt. Nỗi lo gián đoạn nguồn cung và thanh toán trở thành hiện hữu.

Giấy phép chung 128 (GL 128) được OFAC ban hành ngay trong ngày 22/10 cho phép duy trì, vận hành và rút vốn khỏi các trạm xăng bán lẻ của Lukoil bên ngoài lãnh thổ Nga, nhưng thời hạn chỉ kéo dài đến 21/11/2025 . Đây là tín hiệu rõ ràng: Washington không có ý định gia hạn, và Lukoil buộc phải hành động trước khi cánh cửa đóng sập.

Carlyle, Xtellus, Quantum, Chevron và chiếc ghế “chờ OFAC”

Ngay sau lệnh trừng phạt, Lukoil tuyên bố bán toàn bộ khối tài sản quốc tế thông qua công ty con LUKOIL International GmbH. Định giá ban đầu được công bố vào khoảng 22 tỷ USD .

Ngày 29/01/2026, Lukoil xác nhận đã ký thỏa thuận với quỹ đầu tư Carlyle (Mỹ). Tuy nhiên, đây là thỏa thuận không độc quyền, vẫn cho phép Lukoil đàm phán song song với các bên khác . Quan trọng hơn: thỏa thuận này không bao gồm tài sản tại Kazakhstan – nơi Lukoil đang tham gia các dự án dầu khí chiến lược và đã nhận được sự can thiệp ngoại giao từ Bộ Năng lượng Kazakhstan gửi OFAC .

Các nguồn tin từ Reuters tiết lộ thêm hai ứng viên nặng ký khác:

- Chevron hợp tác cùng Quantum Energy Partners (Texas).

- Một nhóm do ngân hàng đầu tư Xtellus dẫn đầu .

Tất cả đều đang trong vòng đàm phán với Lukoil và song song tham vấn với OFAC để xin phê duyệt. Điều kiện tiên quyết: phải được Bộ Tài chính Mỹ cấp phép .

Như vậy, Zeeland không đơn thuần là một thương vụ riêng lẻ. Nó là mảnh ghép trong bức tranh thoái vốn toàn cầu 22 tỷ USD của Lukoil. Và việc TotalEnergies – vốn là chủ cũ, đã bán đi 45% năm 2009 – nay quay lại nắm quyền điều hành là một giải pháp tình thế để giữ cho nhà máy sống sót trong lúc chờ thương vụ lớn được “bật đèn xanh” từ Washington.

Mặt trời mọc sau cơn bão trừng phạt

Trong bối cảnh giá dầu Brent quý IV/2025 giảm hơn 10 USD/thùng so với cùng kỳ năm trước, TotalEnergies vẫn ghi nhận mức tăng trưởng 231% chỉ số biên lợi nhuận lọc dầu tại châu Âu, đạt 85,7 USD/tấn .

Nguyên nhân được lãnh đạo tập đoàn chỉ ra từ tháng 9/2025: các lệnh trừng phạt nhắm vào Lukoil và Rosneft, cùng lệnh cấm nhập khẩu sản phẩm lọc dầu từ Nga của EU đã thu hẹp nguồn cung, đẩy biên lợi nhuận lọc dầu khu vực tăng vọt .

Điều này đồng nghĩa với:

- TotalEnergies, với việc nắm quyền vận hành Zeeland, đang trực tiếp hưởng lợi từ chính những lệnh trừng phạt mà Mỹ áp đặt lên đối tác cũ của mình.

- Sản lượng đầu ra từ Zeeland sẽ được Total thương mại hóa hoàn toàn, gia tăng nguồn thu trong bối cảnh giá khí LNG giảm 18% và LNG Integrated ghi nhận mức sụt giảm 40% lợi nhuận .

Một sự sắp xếp vừa mang tính phòng thủ (tránh gián đoạn chuỗi cung ứng) vừa mang tính tấn công (tận dụng biên lợi nhuận cao) của gã khổng lồ Pháp.

Góc nhìn chuyên gia và phản ứng từ chính trường Hà Lan

Phát ngôn viên Bộ Khí hậu và Tăng trưởng Xanh Hà Lan khẳng định với báo giới: “Đây là nội bộ của Total, không cần bất kỳ phê duyệt hay hành động nào từ chính phủ Hà Lan bởi nhà máy chưa bao giờ chính thức nằm trong diện trừng phạt” .

Tuy nhiên, các chuyên gia phân tích tại Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford lưu ý: cách diễn giải này có thể thay đổi nếu OFAC mở rộng diện trừng phạt hoặc áp dụng các tiêu chí kiểm soát chặt chẽ hơn đối với “quyền kiểm soát thực tế” thay vì chỉ dựa vào tỷ lệ sở hữu danh nghĩa.

Trong khi đó, giới luật sư thương mại quốc tế nhận định: Thỏa thuận tạm thời giữa Total và Lukoil là một “cấu trúc né trừng phạt hợp pháp”, nhưng tiềm ẩn rủi ro nếu OFAC ban hành hướng dẫn mới về khái niệm “kiểm soát” hoặc “quản lý tài sản thay mặt cho đối tượng bị trừng phạt” .

Kết luận: Tạm thời, nhưng đủ để thay đổi cục diện

Câu chuyện Zeeland là một minh chật điển hình cho trạng thái lưng chừng của địa chính trị năng lượng hậu trừng phạt toàn diện. Lukoil chưa bán được cổ phần, nhưng đã mất quyền kiểm soát vận hành. TotalEnergies chưa mua lại, nhưng đã nắm trong tay dòng sản phẩm và lợi nhuận. Zeeland vẫn là tài sản chung trên giấy tờ, nhưng trên thực tế đã vận hành như một nhà máy 100% thuộc Pháp.

Những con số 725 triệu, 22 tỷ, 85,7 USD/tấn, 180.000 thùng/ngày, 231% không chỉ là thông tin tài chính khô khan. Chúng là thước đo cho một cuộc chiến tranh giành ảnh hưởng năng lượng đang diễn ra âm thầm nhưng khốc liệt tại Tây Bắc Âu – nơi các tập đoàn phương Tây vừa là đối thủ, vừa là đối tác, và đôi khi là người hưởng lợi từ những bất ổn chính trị mà họ không trực tiếp gây ra.

WikiFX tiếp tục theo dõi sát diễn biến thương vụ bán tài sản quốc tế của Lukoil, đặc biệt là động thái từ OFAC đối với thỏa thuận Carlyle và các ứng viên còn lại. Zeeland đã tìm được người cầm lái tạm thời. Nhưng câu hỏi ai sẽ là chủ nhân thực sự vẫn còn bỏ ngỏ.