Sau 2 năm đình trệ, Nghị viện châu Âu bật đèn xanh cho đồng euro kỹ thuật số

Chưa đầy 24 giờ sau khi Chủ tịch ECB Christine Lagarde trình bày báo cáo thường niên trước Nghị viện tại Strasbourg, một cuộc bỏ phiếu mang tính bước ngoặt đã diễn ra. Vào ngày 10/2/2026, Nghị viện châu Âu đã chính thức bật đèn xanh cho lập trường đàm phán về đồng euro kỹ thuật số - một dự án từng bị mắc kẹt trong vòng xoáy chính trị và vận động hành lang suốt hơn hai năm qua.

Con số 438 phiếu thuận, 158 phiếu chống (theo ghi nhận từ European Conservative) hoặc 443 phiếu thuận (theo dữ liệu từ nghị viện), không chỉ đơn thuần là một tỷ lệ áp đảo. Nó phản ánh một sự dịch chuyển địa-chính trị sâu sắc bên trong lòng Brussels. Điều khiến sự kiện lần này trở nên đặc biệt, không nằm ở việc “ủng hộ” hay “phản đối”, mà nằm ở sự thay đổi căn bản trong phạm vi ứng dụng.

Trước đây, các đề xuất từng bị thu hẹp chỉ còn chức năng ngoại tuyến (offline) – tức chỉ thanh toán trực tiếp giống tiền mặt. Nhưng lần này, Nghị viện đã thông qua cả hai chế độ trực tuyến lẫn ngoại tuyến. Điều đó đồng nghĩa với việc đồng euro kỹ thuật số không chỉ là “tiền mặt số hóa”, mà còn là một hệ thống thanh toán thay thế trực diện với Visa và Mastercard, thứ mà các nghị sĩ Tây Ban Nha từng tìm cách ngăn chặn.

Nỗi ám ảnh mang tên “phụ thuộng xuyên Đại Tây Dương”

Sự thay đổi này không đến từ những toan tính kỹ thuật thông thường.

Trong bối cảnh quan hệ xuyên Đại Tây Dương ngày càng rạn nứt, một thuật ngữ đã quay trở lại mạnh mẽ trong các văn bản của ECB và Nghị viện: vũ khí hóa tiền tệ (weaponisation of currency).

Nghiên cứu từ các học giả Quaglia và Verdun đăng trên Taylor & Francis chỉ ra rằng ECB đang tự định vị mình như một “hiệp sĩ” (paladin) bảo vệ chủ quyền tiền tệ, bởi thực tế đáng lo ngại: phần lớn giao dịch thẻ tại châu Âu phụ thuộc vào các hệ thống có trụ sở tại Mỹ, trong khi nhiều quốc gia thành viên thậm chí không có mạng lưới thanh toán nội địa.

Phát biểu gây chấn động nhất đến từ nghị sĩ Italy Pasquale Tridico (Phong trào Năm Sao), người đã trực tiếp thúc đẩy các sửa đổi lần này. Ông cảnh báo bằng một kịch bản không còn mang tính viễn tưởng: “Nếu một ngày nào đó Mỹ quyết định cắt châu Âu khỏi các kênh thanh toán kỹ thuật số, công dân châu Âu có thể không còn sử dụng được thẻ tín dụng – phương thức thanh toán phổ biến nhất hiện nay”.

Lời cảnh báo ấy tìm thấy sự cộng hưởng mạnh mẽ từ số liệu thực tế. Theo Piero Cipollone – thành viên Ban điều hành ECB, tỷ trọng tiền mặt trong các giao dịch thanh toán hàng ngày tại khu vực đồng euro đã giảm từ 40% năm 2019 xuống chỉ còn 24% trong năm 2024. Một sự sụt giảm chóng mặt. Trong khi đó, những nỗ lực kêu gọi khu vực tư nhân phát triển giải pháp thanh toán toàn châu Âu suốt nhiều năm qua vẫn không có hồi kết.

Lực cản từ Frankfurt: Bài toán 18 tỷ euro và nỗi lo “BigTech” thâu tóm

Tuy nhiên, hành trình này không hề bằng phẳng.

Nếu như tại Nghị viện châu Âu, phe ủng hộ đang chiếm thế thượng phong, thì tại trung tâm tài chính Frankfurt, tâm lý hoài nghi vẫn chiếm đa số. Một cuộc khảo sát do Trung tâm Nghiên cứu Tài chính (CFS) thực hiện vào tháng 12/2025 cho thấy 62,3% chuyên gia và lãnh đạo trong lĩnh vực tài chính Đức không nhận thấy sự cần thiết của đồng euro kỹ thuật số. Họ cho rằng hệ thống thanh toán hiện tại đã đủ đa dạng và hoàn chỉnh.

Quan trọng hơn, 65% người được hỏi đánh giá tác động lên ngành ngân hàng là tiêu cực hoặc rất tiêu cực. Nỗi lo lớn nhất đến từ chi phí khổng lồ: ước tính từ 6 đến 18 tỷ euro cho việc tích hợp hạ tầng công nghệ thông tin, chưa kể nguy cơ mất doanh thu từ dịch vụ thanh toán và tình trạng “rút lui khỏi ngân hàng” nếu người dùng chuyển tiền từ tài khoản thương mại sang ví kỹ thuật số của ECB – thứ được coi là tài sản an toàn tuyệt đối.

Một làn sóng phản đối đáng chú ý khác đến từ Hiệp hội Các ngân hàng Tiết kiệm Đức (Sparkassen). Chủ tịch Ulrich Reuter thẳng thừng chỉ trích kế hoạch mở giao diện lập trình (API) của ví điện tử cho các BigTech như Apple, Google hay Amazon. “Kẻ muốn chủ quyền thì không được mở toang cánh cửa”, ông nói, đồng thời đề xuất phương án dung hòa: trước mắt chỉ nên phát hành wholesale CBDC (dành riêng cho giao dịch liên ngân hàng), thay vì vội vàng tung ra retail CBDC cho đại chúng.

Ẩn danh như tiền mặt, nhưng ở đâu ra “quyền được quên”?

Mâu thuẫn lớn nhất, và cũng là hấp dẫn nhất, lại nằm ở thiết kế cốt lõi: quyền riêng tư.

ECB và Ủy ban châu Âu đã hứa hẹn một “chế độ ngoại tuyến” với mức độ bảo mật và ẩn danh tương tự tiền mặt. Ủy ban Bảo vệ Dữ liệu châu Âu (EDPB) thậm chí còn thuê chuyên gia công nghệ để chứng minh tính khả thi của cơ chế token-based offline, nơi giao dịch được xử lý trực tiếp giữa các thiết bị mà không cần qua trung gian xác thực.

Nhưng vấn đề nằm ở chế độ trực tuyến.

Các nhà phê bình từ phe bảo thủ chỉ ra một nghịch lý: một mặt, ECB tuyên bố tôn trọng quyền riêng tư; mặt khác, các văn bản nội bộ của EU bị rò rỉ vào tháng 11/2025 cho thấy xu hướng lưu trữ dữ liệu hàng loạt và giám sát “ai giao dịch với ai, ở đâu, khi nào” đang được các quốc gia thành viên ủng hộ.

European Conservative cảnh báo rằng, không giống tiền mặt, đồng euro kỹ thuật số để lại một bản ghi vĩnh viễn cho mọi giao dịch. Về mặt lý thuyết, nó có thể bị giới hạn chi tiêu theo danh mục hàng hóa, áp dụng “hạn sử dụng” cho tiền, hoặc thậm chí chặn các khoản quyên góp cho các tổ chức không được ưa chuộng.

Sự đối lập giữa “tham vọng công nghệ vì chủ quyền” và “nguy cơ nhà nước kiểm soát” đang tạo ra một cuộc chia rẽ không chỉ giữa các đảng phái, mà còn trong chính nội bộ những người ủng hộ.

Lộ trình 2026-2029: Nước rút hay chạy đua với thời gian?

Về mặt thủ tục, cuộc bỏ phiếu ngày 10/2 mới chỉ là “lập trường đàm phán” của Nghị viện, không phải là phê chuẩn pháp lý cuối cùng. Tuy nhiên, nó mở đường cho các cuộc đàm phán liên thể chế (Nghị viện – Hội đồng châu Âu – Ủy ban) trong năm 2026.

Dòng thời gian hiện được giới chuyên gia nhận định như sau:

• Quý II/2026: ECB dự kiến đưa ra quyết định cuối cùng về việc có phát hành hay không.
• Cuối 2026: Kỳ vọng thông qua toàn bộ khung pháp lý.
• 2027: Các giao dịch thử nghiệm đầu tiên có thể diễn ra.
• 2029: Sẵn sàng phát hành chính thức ra công chúng.

Tuy nhiên, một chi tiết kỹ thuật thú vị khác đang lọt khỏi tầm ngắm của báo giới đại chúng: ECB đang lên kế hoạch cho phép thanh toán trên nền tảng blockchain (onchain settlements) ngay từ năm 2026. Cipollone tiết lộ rằng một phiên bản token hóa của đồng euro kỹ thuật số sẽ được phát triển để phục vụ thị trường tài sản số, nhằm ngăn chặn nguy cơ các stablecoin neo theo USD thống trị lĩnh vực này và “xói mòn vai trò quốc tế của đồng euro”.

Giữa đói chủ quyền và khát tự do

Đồng euro kỹ thuật số không còn là câu chuyện “có nên hay không”. Nó đã đi vào giai đoạn “làm thế nào và khi nào”.

Có một sự thật không thể phủ nhận: châu Âu đang ở trong thế bị động. Họ phụ thuộc vào công nghệ Mỹ cho thanh toán thẻ, phụ thuộc vào stablecoin của tư nhân cho thị trường tiền số, và đang đối mặt với sự xói mòn vai trò của tiền mặt ở tốc độ chưa từng thấy. Đồng euro kỹ thuật số, do đó, là một hành trang sinh tồn hơn là một sự lựa chọn ưu việt.

Nhưng sinh tồn đi kèm cái giá. Đó là bài toán cân bằng giữa việc thoát khỏi sự giám sát của các tập đoàn tư nhân Mỹ, để rồi có thể rơi vào một hệ thống giám sát tập trung mang màu sắc nhà nước. Laura Casonato từ Positive Money Europe gọi đây là một “thắng lợi lớn”. Nhưng với những người trân trọng tính ẩn danh tuyệt đối của tiền mặt, thắng lợi ấy có vị rất đắng.

Trong bối cảnh đó, đề xuất của ngành ngân hàng Đức về việc chỉ phát hành wholesale CBDC, tức chỉ dùng cho ngân hàng với nhau, bỗng trở nên hợp lý một cách khiêm tốn. Nó cho phép châu Âu thử nghiệm, học hỏi, và quan trọng nhất là không ép buộc 350 triệu công dân trở thành vật thí nghiệm cho một kiến trúc tài chính mà chính những người thiết kế nó còn chưa thống nhất được mức độ riêng tư nên ở đâu.

Nghị viện châu Âu đã bật đèn xanh. Nhưng ngã rẽ cuối cùng, đi theo con đường “chủ quyền số” hay “tự do cá nhân”, vẫn còn bỏ ngỏ, treo lơ lửng giữa Strasbourg và Frankfurt.