Chiến tranh Iran khiến 6% chứng khoán châu Á bốc hơi, dòng vốn toàn cầu đảo chiều ngoạn mục

Diễn biến trên thị trường tài chính những ngày đầu tháng 3/2026 đang vẽ nên một bức tranh trái ngược hoàn toàn so với giai đoạn trước đó. Theo dữ liệu từ Bloomberg, chỉ số MSCI Asia Pacific Index đã lao dốc khoảng 6% chỉ trong một tuần, trong khi chỉ số S&P 500 của Mỹ gần như đi ngang với mức giảm chỉ 0,1%. Sự chênh lệch này báo hiệu một sự đảo chiều ngoạn mục của dòng vốn toàn cầu: thay vì rót tiền vào châu Á, các nhà đầu tư đang vội vã tìm về thị trường Mỹ như một nơi trú ẩn an toàn.

Hàn Quốc và Đài Loan, hai “ngôi sao sáng” với câu chuyện đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) trong suốt năm qua, lại trở thành tâm điểm của làn sóng bán tháo. Chỉ số Kospi của Hàn Quốc ghi nhận phiên giảm mạnh nhất kể từ cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, trong khi dòng vốn ngoại rút ròng khỏi thị trường Đài Loan lên tới 6,3 tỷ USD chỉ trong ba ngày đầu tuần, đưa thị trường này vào quỹ đạo của tuần rút vốn lớn thứ hai trong lịch sử. Điều gì đã khiến câu chuyện đầu tư hấp dẫn nhất châu Á bất ngờ mất sức hút?

Nguyên nhân trực tiếp đến từ cuộc xung đột tại Iran, nhưng hệ lụy của nó lan tỏa sâu rộng hơn nhiều so với những gì thị trường từng dự báo. Không chỉ đơn thuần là một điểm nóng địa chính trị, cuộc chiến này đã trực tiếp tấn công vào “mạch máu” năng lượng của châu Á: eo biển Hormuz. Với khoảng 1/5 sản lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu đi qua eo biển này, bất kỳ sự gián đoạn nào cũng tạo ra cơn địa chấn đối với các nền kinh tế phụ thuộc nặng nề vào nhập khẩu năng lượng.

Cú sốc dầu mỏ và điểm yếu cơ cấu của châu Á

Giá dầu Brent đã có lúc tăng vọt 13% lên 82,37 USD/thùng, mức cao nhất kể từ tháng 1/2025, trước khi neo ở vùng giá cao. Sự leo thang này ngay lập tức làm hồi sinh nỗi lo lạm phát và kìm hãm tăng trưởng kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, tác động là không đồng đều. Các chuyên gia phân tích chỉ ra rằng châu Á, đặc biệt là các nền kinh tế Bắc Á, mới là khu vực chịu thiệt hại nặng nề nhất.

Bà Hebe Chen, chuyên gia phân tích thị trường cấp cao tại Vantage Global Prime, nhận định trên Bloomberg: “Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan là những nền kinh tế phụ thuộc thuần túy vào nhập khẩu mà không có lớp đệm bảo vệ, khiến cú sốc dầu mỏ này trở nên ăn mòn hơn theo cấp số nhân đối với khu vực so với phương Tây”.

Quan điểm này được củng cố bởi thực tế: hơn 60% lượng dầu nhập khẩu của Nhật Bản và Hàn Quốc phải vận chuyển qua eo biển Hormuz, theo bà Alicia Garcia-Herrero, chuyên gia kinh tế trưởng khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Natixis SA.

Ngay cả Trung Quốc, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, với khoảng 45% lượng dầu nhập khẩu đi qua eo biển này, cũng đang phải đối mặt với áp lực không nhỏ. Bắc Kinh đã phải yêu cầu các nhà máy lọc dầu lớn nhất tạm dừng xuất khẩu dầu diesel và xăng để đảm bảo nguồn cung nội địa, đồng thời thúc đẩy các cuộc đàm phán với Tehran nhằm đảm bảo hành lang an toàn cho các tàu chở dầu và khí đốt của nước này.

Trong khi đó, Mỹ lại cho thấy khả năng “miễn nhiễm” tương đối nhờ vị thế là một nước xuất khẩu năng lượng. Ông Ajay Rajadhyaksha, Chủ tịch nghiên cứu toàn cầu của Barclays, khẳng định: “Eo biển Hormuz rất quan trọng, nhưng Hoa Kỳ không phụ thuộc nhiều vào nhu cầu dầu từ Trung Đông. Nó quan trọng hơn nhiều đối với châu Âu, nhưng quan trọng nhất là đối với các nền kinh tế lớn ở châu Á”.

Chính lợi thế cấu trúc này, cùng với dòng vốn tìm kiếm nơi trú ẩn an toàn, đã đẩy đồng USD tăng giá mạnh, thiết lập tuần tăng điểm tốt nhất kể từ tháng 11/2024 với mức tăng 1,4% chỉ trong vài ngày đầu tháng 3.

“Kịch bản 2022” tái diễn: Đồng USD mạnh trở lại và áp lực kép lên châu Á

Sự mạnh lên của đồng bạc xanh đang tái hiện “kịch bản 2022” sau cuộc xung đột Nga-Ukraine. Một đồng USD mạnh hơn tạo ra áp lực kép lên các thị trường mới nổi châu Á. Thứ nhất, nó khiến đồng nội tệ suy yếu, bằng chứng là chỉ số tiền tệ châu Á đã giảm 0,9% trong tuần, đẩy chi phí nhập khẩu, đặc biệt là năng lượng, trở nên đắt đỏ hơn. Thứ hai, nó thắt chặt điều kiện tài chính, hạn chế dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ của các ngân hàng trung ương.

Dữ liệu từ Bloomberg cho thấy các nhà giao dịch hiện đang định giá khả năng Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc (BOK) sẽ tăng 50 điểm cơ bản lãi suất trong 12 tháng tới, tăng mạnh so với mức 25 điểm cơ bản được dự báo vào cuối tháng trước. Ông Rajeev de Mello, Giám đốc danh mục đầu tư vĩ mô toàn cầu tại Gama Asset Management, nhận xét: “Việc thiếu đi sự hỗ trợ từ nới lỏng tiền tệ sẽ là yếu tố tiêu cực đối với thị trường chứng khoán. Tâm lý nhà đầu tư vào thị trường mới nổi vốn rất lạc quan và sự lạc quan đó có thể sẽ tan biến”.

Câu chuyện AI và sự đông đúc đến khó thở

Tuy nhiên, sẽ là thiếu sót nếu chỉ đổ lỗi hoàn toàn cho cuộc chiến Iran. Giới phân tích chỉ ra rằng thị trường châu Á, đặc biệt là nhóm cổ phiếu công nghệ, vốn đã trong tình thế dễ bị tổn thương trước một đợt điều chỉnh.

Trước khi cuộc xung đột nổ ra, dòng tiền nóng đã đổ vào khu vực này quá nhiều. Trong năm 2025, chỉ số MSCI Asia Pacific đã vượt trội hơn S&P 500 với mức cách biệt lớn nhất kể từ năm 2017. Đà tăng này tiếp diễn trong đầu năm 2026 khi giới đầu tư toàn cầu xoay trục khỏi các công ty phần mềm Mỹ sang các nhà sản xuất phần cứng AI của châu Á như TSMC, Samsung Electronics và SK Hynix, đẩy định giá của các cổ phiếu này lên cao.

Quỹ iShares MSCI South Korea ETF đã ghi nhận dòng vốn ròng hơn 1,2 tỷ USD chỉ trong tuần trước khi xung đột nổ ra, mức cao nhất trong lịch sử 25 năm của quỹ. Sự đổ xô này đã tạo ra một “vị thế quá đông đúc” (crowded trade), khiến thị trường trở nên mong manh.

Bà Elfreda Jonker, chuyên gia quản lý danh mục khách hàng tại Alphinity Investment Management, phân tích: “Một số thị trường châu Á như Hàn Quốc đặc biệt dễ bị tổn thương vào thời điểm hiện tại do đợt tăng giá mạnh gần đây và hệ số bội số cao”.

Do đó, khi cú sốc địa chính trị xảy ra, nó giống như một “công tắc tử thần” được kích hoạt. Bà Hebe Chen gọi áp lực đình lạm (stagflationary pressure) là “công tắc tử thần cho câu chuyện đầu tư vào AI. Khi chi phí vốn tăng cao và tầm nhìn tăng trưởng sụp đổ cùng lúc, những khoản cược lớn nhất vào cơ sở hạ tầng của khu vực trở nên khó bảo vệ nhất trong bất kỳ phòng họp hội đồng quản trị nào”.

Tương lai nào cho dòng vốn?

Dù vậy, không phải tất cả đều ảm đạm. Một số chuyên gia cho rằng đợt bán tháo này, dù đau đớn, lại là một sự thanh lọc cần thiết để xua đuổi các nhà đầu cơ theo xu hướng và đưa thị trường trở về với các yếu tố nền tảng. UBS Global Wealth Management thậm chí đã nâng hạng cổ phiếu Hàn Quốc, cho rằng mức điều chỉnh lịch sử 20% phản ánh sự thoái lui kỹ thuật hơn là sự xấu đi trong các yếu tố cơ bản.

Ông Jon Withaar, Giám đốc danh mục đầu tư tại Pictet Asset Management, vẫn nhìn thấy các chất xúc tác cho tăng trưởng như cải cách quản trị doanh nghiệp tại Hàn Quốc hay tình trạng khan hiếm chip nhớ toàn cầu, với điều kiện xung đột không leo thang thêm.

Tuy nhiên, với việc chỉ số MSCI Asia Pacific vẫn đang dẫn trước S&P 500 tới 7 điểm phần trăm trong năm nay, dư địa để tiếp tục xả các vị thế đông đúc vẫn còn. Khoảng cách này cho thấy sự đảo chiều vẫn chưa kết thúc.

Như vậy, những gì đang diễn ra tại châu Á không chỉ là một phản ứng nhất thời trước căng thẳng địa chính trị. Nó là sự hội tụ của một cú sốc năng lượng, sự đảo chiều của chính sách tiền tệ và sự thoái trào của một chiến lược đầu tư đã quá phổ biến.

Câu hỏi đặt ra lúc này không phải là liệu cơn bão đã qua hay chưa, mà là các nền kinh tế châu Á, vốn đã quen với vai trò là “công xưởng của thế giới”, sẽ cần bao lâu để thích nghi với một trật tự dòng vốn mới, nơi đồng USD mạnh và lợi thế năng lượng của Mỹ đang viết lại luật chơi.