Obama đối mặt tội "phản quốc", tin đồn bỏ trốn sang Anh: Sự thật là gì?

Cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama đang đối mặt cáo buộc “phản quốc” từ chính quyền Trump và Giám đốc Tình báo Quốc gia Tulsi Gabbard, trong khi mạng xã hội lan truyền chóng mặt tin đồn rằng ông đã bí mật xin tị nạn chính trị tại Anh. WikiFX tổng hợp đầy đủ mọi diễn biến theo dòng thời gian.

Từ cuộc bầu cử 2016 đến bản đánh giá tình báo gây tranh cãi

Để hiểu toàn bộ câu chuyện đang khuấy đảo chính trường Hoa Kỳ vào thời điểm này, cần quay ngược về mùa hè năm 2016, khi cuộc đua vào Nhà Trắng giữa Donald Trump và Hillary Clinton bước vào giai đoạn nước rút.

Trong suốt những tháng trước ngày bầu cử, Cộng đồng Tình báo Hoa Kỳ (IC) liên tục đánh giá rằng Nga “có lẽ không cố gắng tác động đến cuộc bầu cử bằng các phương tiện mạng” nhằm “thao túng cơ sở hạ tầng bầu cử được vận hành bằng máy tính”, theo nội dung các tài liệu nội bộ vừa được giải mật.

Cụ thể, một email ngày 31 tháng 8 năm 2016 từ quan chức Bộ An ninh Nội địa (DHS) gửi tới Giám đốc Tình báo Quốc gia (DNI) khi đó là James Clapper nêu rõ rằng “không có dấu hiệu cho thấy mối đe dọa từ Nga nhằm trực tiếp thao túng kết quả bỏ phiếu thông qua phương tiện mạng”.

Tiếp đó, vào ngày 9 tháng 9 năm 2016, một bản ghi nhớ nội bộ từ Văn phòng DNI cũng khuyến nghị rằng bản tóm tắt dành cho Tổng thống nên lưu ý Nga “có lẽ không cố gắng tác động cuộc bầu cử bằng phương tiện mạng” để “thao túng cơ sở hạ tầng bầu cử”. Sau cuộc bầu cử, bản tài liệu chuẩn bị cho phiên họp báo ngày 7 tháng 12 năm 2016 của DNI Clapper vẫn xác nhận rằng “các đối thủ nước ngoài đã không sử dụng tấn công mạng vào cơ sở hạ tầng bầu cử để thay đổi kết quả bầu cử Tổng thống Hoa Kỳ”.

Tuy nhiên, bước ngoặt xảy ra vào ngày 9 tháng 12 năm 2016, khi Tổng thống Obama triệu tập cuộc họp cấp cao nhất của Hội đồng An ninh Quốc gia (NSC) với sự tham gia của DNI Clapper, Giám đốc CIA John Brennan, Cố vấn An ninh Quốc gia Susan Rice, Ngoại trưởng John Kerry, Bộ trưởng Tư pháp Loretta Lynch, Phó Giám đốc FBI Andrew McCabe cùng nhiều quan chức cấp cao khác.

Ngay sau cuộc họp này, trợ lý của Clapper đã gửi chỉ thị tới các phó của ông yêu cầu “xây dựng một bản đánh giá theo yêu cầu của Tổng thống, tổng hợp thông tin về các công cụ Moscow đã sử dụng và hành động họ đã thực hiện để tác động đến cuộc bầu cử 2016”.

Cũng trong buổi tối hôm đó, tờ Washington Post đăng bài viết với nguồn tin rò rỉ cho rằng “CIA đã kết luận trong một đánh giá mật rằng Nga can thiệp vào cuộc bầu cử 2016 để giúp Donald Trump giành chiến thắng”, không chỉ đơn thuần nhằm làm suy yếu niềm tin vào hệ thống dân chủ Mỹ.

Bản Đánh giá Cộng đồng Tình báo (ICA) chính thức được công bố ngày 6 tháng 1 năm 2017, kết luận rằng “Tổng thống Vladimir Putin đã ra lệnh thực hiện chiến dịch tác động nhằm vào cuộc bầu cử Tổng thống Hoa Kỳ năm 2016”.

Báo cáo mô tả rằng chiến dịch này bao gồm một hoạt động truyền thông xã hội tinh vi nhằm hỗ trợ ứng cử viên Trump, đồng thời các cơ quan tình báo Nga đã xâm nhập mạng máy tính của Ủy ban Quốc gia Đảng Dân chủ (DNC) và chuyển tài liệu bị đánh cắp cho WikiLeaks cùng các kênh phân phối khác “nhằm hỗ trợ cơ hội bầu cử của Tổng thống đắc cử Trump”.

Các cuộc điều tra lưỡng đảng và Công tố viên Đặc biệt Mueller: Kết luận ra sao?

Sau khi bản ICA được công bố, một chuỗi điều tra kéo dài nhiều năm đã được tiến hành để xác minh mức độ can thiệp của Nga, cũng như liệu có sự phối hợp nào giữa chiến dịch tranh cử của Trump và phía Moscow hay không.

Công tố viên Đặc biệt Robert Mueller, được bổ nhiệm vào tháng 5 năm 2017, công bố báo cáo cuối cùng vào năm 2019 với kết luận rằng “chính phủ Nga đã can thiệp vào cuộc bầu cử Tổng thống năm 2016 một cách toàn diện và có hệ thống” thông qua hai hoạt động chính: chiến dịch truyền thông xã hội ủng hộ Trump và bôi nhọ Clinton, cùng việc xâm nhập hệ thống máy tính của chiến dịch tranh cử Clinton rồi công bố tài liệu bị đánh cắp.

Về câu hỏi phối hợp, báo cáo của Mueller xác nhận rằng cuộc điều tra “đã xác lập nhiều mối liên hệ giữa các quan chức trong chiến dịch Trump và các cá nhân có liên kết với chính phủ Nga”, bao gồm những lời đề nghị hỗ trợ từ phía Nga mà trong một số trường hợp chiến dịch Trump đã “tiếp nhận”, nhưng “cuối cùng cuộc điều tra không xác lập rằng chiến dịch đã phối hợp hoặc âm mưu với chính phủ Nga trong các hoạt động can thiệp bầu cử”. Văn phòng Công tố viên Đặc biệt đã truy tố 13 công dân Nga và 3 thực thể Nga vào tháng 2 năm 2018, cùng 12 sĩ quan tình báo quân sự Nga vào tháng 7 cùng năm.

Song song với đó, Ủy ban Tình báo Thượng viện do Đảng Cộng hòa lãnh đạo đã tiến hành cuộc điều tra lưỡng đảng kéo dài hơn ba năm, phỏng vấn hơn 200 nhân chứng và xem xét hơn một triệu trang tài liệu. Vào tháng 4 năm 2020, Ủy ban công bố báo cáo kết luận rằng bản ICA “trình bày một cơ sở tình báo mạch lạc và được xây dựng chặt chẽ cho trường hợp can thiệp chưa từng có tiền lệ của Nga vào cuộc bầu cử Tổng thống Hoa Kỳ năm 2016”.

Thượng nghị sĩ Richard Burr, Chủ tịch Ủy ban khi đó và là thành viên Đảng Cộng hòa, nhấn mạnh rằng bản đánh giá “phản ánh kỹ năng phân tích tình báo vững chắc” và “lý luận phân tích hợp lý”, đồng thời “Ủy ban không tìm thấy lý do để phản bác các kết luận của Cộng đồng Tình báo”.

Đáng chú ý, Thượng nghị sĩ Marco Rubio, người sau này trở thành Ngoại trưởng trong chính quyền Trump nhiệm kỳ hai, từng là Quyền Chủ tịch Ủy ban Tình báo Thượng viện tại thời điểm báo cáo được công bố và tuyên bố rõ ràng: “Không có bất kỳ sự do dự nào, Ủy ban nhận thấy hoàn toàn không có bằng chứng cho thấy ứng cử viên Donald Trump hoặc chiến dịch của ông đã thông đồng với chính phủ Nga”, nhưng đồng thời cũng khẳng định: “Chúng tôi đã tìm thấy bằng chứng không thể chối cãi về sự can thiệp của Nga”.

Ngoài ra, Công tố viên Đặc biệt John Durham, được Bộ trưởng Tư pháp Bill Barr bổ nhiệm trong nhiệm kỳ đầu tiên của Trump để “điều tra các nhà điều tra”, đã dành bốn năm rà soát lại toàn bộ quy trình. Báo cáo của Durham công bố tháng 5 năm 2023 chỉ trích gay gắt quyết định của FBI mở cuộc điều tra toàn diện về liên kết giữa chiến dịch Trump và phía Nga, cũng như việc sử dụng “hồ sơ Steele” trong quá trình xin lệnh giám sát.

Tuy nhiên, cuộc điều tra Durham chỉ đưa ra cáo buộc hình sự đối với ba cá nhân, trong đó chỉ một luật sư FBI bị kết án vì khai gian thông tin trong đơn xin gia hạn giám sát một cố vấn chiến dịch Trump. Bản thân Durham cũng ghi nhận giá trị của các cuộc điều tra Mueller và Ủy ban Thượng viện, gọi chúng là “minh chứng cho sự cần mẫn và cống hiến của những người được giao trách nhiệm thực hiện”.

Tháng 7 năm 2025: Tulsi Gabbard giải mật tài liệu và cáo buộc “âm mưu phản quốc”

Câu chuyện bước sang chương mới vào ngày 18 tháng 7 năm 2025, khi Giám đốc Tình báo Quốc gia Tulsi Gabbard, từng là Hạ nghị sĩ Đảng Dân chủ bang Hawaii trước khi rời đảng năm 2022 và gia nhập hàng ngũ của Trump, công bố đợt giải mật đầu tiên gồm 114 trang tài liệu tình báo và thông tin liên lạc nội bộ.

Trong thông cáo báo chí chính thức, Gabbard tuyên bố đã tìm thấy “bằng chứng áp đảo” cho thấy “Tổng thống Obama và các thành viên nội các an ninh quốc gia của ông đã chế tạo và chính trị hóa tình báo nhằm đặt nền tảng cho cái mà về bản chất là một cuộc đảo chính kéo dài nhiều năm chống lại Tổng thống Trump”.

Gabbard đã gửi toàn bộ hồ sơ đến Bộ Tư pháp và FBI, kèm theo yêu cầu “chuyển hồ sơ hình sự” (criminal referral). Trên Fox News ngày 20 tháng 7, bà tuyên bố đang “chuyển tất cả các tài liệu mà chúng tôi đã phát hiện đến Bộ Tư pháp và FBI để chuyển hồ sơ hình sự” và rằng “theo quan điểm của tôi, chúng tôi có đủ bằng chứng để điều tra, khởi tố và truy tố những người chịu trách nhiệm”.

Năm ngày sau, vào ngày 23 tháng 7 năm 2025, Gabbard xuất hiện bất ngờ tại phòng họp báo Brady của Nhà Trắng để công bố đợt giải mật thứ hai: một báo cáo 44 trang do các nghị sĩ Cộng hòa trong Ủy ban Tình báo Hạ viện soạn thảo trong nhiệm kỳ đầu của Trump.

Tài liệu này được coi là cực kỳ nhạy cảm đến mức CIA chỉ cho phép nhân viên Quốc hội xem tại trụ sở Langley, và Ủy ban phải sử dụng một chiếc két sắt riêng, nằm bên trong một chiếc két sắt khác tại trụ sở CIA, một cấu trúc bảo mật được giới trong ngành gọi là “turducken”.

Tại phòng họp báo, Gabbard tuyên bố có “bằng chứng không thể bác bỏ” cho thấy “Tổng thống Obama và đội ngũ an ninh quốc gia của ông đã chỉ đạo tạo ra một bản đánh giá cộng đồng tình báo mà họ biết là sai sự thật”.

Tuy nhiên, theo phân tích của CNN, bản thân báo cáo được giải mật không hỗ trợ cho luận điểm rằng bản ICA đã bị “chế tạo”. Bản đánh giá nội bộ do chính Giám đốc CIA John Ratcliffe, người do chính Trump bổ nhiệm, thực hiện và công bố trước đó kết luận rằng dù phán đoán về việc Putin “mong muốn” giúp Trump chiến thắng “là một suy luận chứ không phải sự kiện được lấy từ nhiều nguồn thông tin báo cáo”, nhưng “bản đánh giá tổng thể được coi là có thể bảo vệ được” (defensible).

Báo cáo của Hạ viện cũng có lập trường tương tự, cho rằng phán đoán này đã “nhảy vọt” dựa trên nguồn tin mỏng và không cân nhắc đầy đủ tình báo trái chiều, song không kết luận rằng bản đánh giá đã bị “chế tạo”.

Trump lên tiếng: “Obama có tội. Đây là phản quốc”

Chỉ một ngày trước khi Gabbard xuất hiện tại Nhà Trắng, vào ngày 20 tháng 7, Tổng thống Trump đã đăng tải trên nền tảng Truth Social một đoạn video giả do AI tạo ra, mô phỏng cảnh cựu Tổng thống Obama bị các đặc vụ FBI còng tay ngay trong Phòng Bầu dục. Đoạn video được xác định là footage thao túng từ cuộc gặp giữa Obama và Trump tại Nhà Trắng vào tháng 11 năm 2016, kèm theo thông điệp cho rằng đã có “BẰNG CHỨNG KHÔNG THỂ BÁC BỎ” rằng Obama, Hillary Clinton và Joe Biden đã gây ra “TỘI ÁC CỦA THẾ KỶ!”.

Vào ngày 22 tháng 7, trong cuộc gặp song phương với Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. tại Phòng Bầu dục, Trump chính thức cáo buộc Obama phạm tội phản quốc trước ống kính truyền thông. “Họ đã cố gian lận cuộc bầu cử, và họ đã bị bắt quả tang. Nên phải có hậu quả rất nghiêm trọng cho việc đó”, Trump phát biểu. Ông tiếp tục: “Obama đã bị bắt quả tang trực tiếp. Ông ấy có tội. Đây là phản quốc. Đây là mọi từ ngữ mà bạn có thể nghĩ đến. Họ đã cố đánh cắp cuộc bầu cử”.

Cần lưu ý rằng tội phản quốc (treason) là một trong những tội danh nghiêm trọng nhất trong hệ thống pháp luật Hoa Kỳ, có thể bị xử tử hình.

Văn phòng của cựu Tổng thống Obama đã ra tuyên bố hiếm hoi đáp trả vào cùng ngày. Người phát ngôn Patrick Rodenbush cho biết: “Vì tôn trọng chức vụ Tổng thống, văn phòng của chúng tôi thường không đáp lại những điều vô nghĩa và thông tin sai lệch liên tục tuôn ra từ Nhà Trắng. Nhưng những tuyên bố này quá mức đến nỗi xứng đáng có một phản hồi. Những cáo buộc kỳ lạ này thật nực cười và là một nỗ lực đánh lạc hướng yếu ớt.”

Tuyên bố nhấn mạnh rằng “không có gì trong tài liệu được công bố tuần trước phủ nhận kết luận được chấp nhận rộng rãi rằng Nga đã hoạt động nhằm tác động đến cuộc bầu cử Tổng thống 2016 nhưng không thao túng thành công bất kỳ phiếu bầu nào”, đồng thời lưu ý rằng “những phát hiện này đã được khẳng định trong một báo cáo năm 2020 của Ủy ban Tình báo Thượng viện lưỡng đảng, do Chủ tịch khi đó là Marco Rubio dẫn dắt”.

Bộ Tư pháp lập “lực lượng đặc nhiệm” và mở đại bồi thẩm đoàn

Ngay trong buổi tối ngày 23 tháng 7 năm 2025, chỉ vài giờ sau khi Gabbard trình bày tại Nhà Trắng, Bộ trưởng Tư pháp Pam Bondi tuyên bố thành lập một “lực lượng đặc nhiệm” (strike force) nhằm đánh giá bằng chứng do Gabbard công bố và “điều tra các bước pháp lý tiếp theo có thể phát sinh từ những tiết lộ của DNI Gabbard”.

Mọi chuyện leo thang hơn nữa, khi vào đầu tháng 8 năm 2025, theo Reuters và Fox News, Bộ trưởng Bondi đã chỉ đạo một công tố viên liên bang mở đại bồi thẩm đoàn (grand jury) để điều tra các quan chức thời Obama liên quan đến vụ Russiagate. Công tố viên được giao nhiệm vụ trình bày bằng chứng của Bộ Tư pháp trước đại bồi thẩm đoàn, và nếu Bộ theo đuổi vụ án hình sự, đại bồi thẩm đoàn có thể cân nhắc truy tố. Đáp lại thông tin này, Trump đăng trên Truth Social: “SỰ THẬT luôn chiến thắng. Đây là tin tuyệt vời.”

Các chuyên gia nói gì?

Điểm cốt lõi trong cáo buộc của Gabbard nằm ở khẳng định rằng bản báo cáo của ICA tháng 1 năm 2017 “trực tiếp mâu thuẫn” với các đánh giá trước đó của Cộng đồng Tình báo. Tuy nhiên, theo phân tích của FactCheck.org, Gabbard đã “đánh đồng” hai loại đánh giá khác nhau: một bên là các kết luận rằng Nga không thành công trong việc xâm nhập hạ tầng bỏ phiếu để thay đổi kết quả, và bên kia là các đánh giá về nỗ lực tác động đến cử tri thông qua chiến dịch truyền thông xã hội và rò rỉ tài liệu bị đánh cắp. Theo FactCheck.org, đây là hai vấn đề hoàn toàn tách biệt và không hề mâu thuẫn với nhau.

Thượng nghị sĩ Mark Warner, thành viên cấp cao nhất phe Dân chủ trong Ủy ban Tình báo Thượng viện, nhấn mạnh trong thông điệp video ngày 21 tháng 7: “Không ai từng tuyên bố Nga thay đổi phiếu bầu, nhưng mọi người đều khẳng định rằng Nga đã cố gắng can thiệp vì lợi ích của Trump”, và rằng điều này đã được “ghi nhận đầy đủ” và “xác minh kỹ lưỡng” bởi Cộng đồng Tình báo, cuộc điều tra lưỡng đảng của Ủy ban Thượng viện và báo cáo của Công tố viên Đặc biệt Mueller.

Cựu Giám đốc Tình báo Quốc gia James Clapper bác bỏ hoàn toàn cáo buộc của Gabbard, gọi chúng là “sai sự thật rõ ràng và vô căn cứ” và cho biết: “Tôi có thể chứng thực những điểm không chính xác trong báo cáo đó về những điều họ nói về tôi, những điều sai hoặc giả”. Cựu Giám đốc CIA John Brennan cũng lên tiếng với NBC News rằng “không có cơ sở thực tế nào cho những cáo buộc mà Tulsi Gabbard đưa ra” và rằng bà đang “chọn lọc mọi thứ từ các tài liệu khác nhau ngoài ngữ cảnh và bóp méo”.

Từ góc nhìn học thuật, Barbara Ann Perry, chuyên gia phân tích về tổng thống Mỹ tại Miller Center thuộc Đại học Virginia, nhận định với Al Jazeera rằng “không có bằng chứng về hành vi phạm tội từ phía Obama hoặc bất kỳ ai trong chính quyền của ông”. Bà cũng giải thích rằng chính quyền Obama đã chủ động trì hoãn hành động trước bầu cử vì lo ngại bị cáo buộc can thiệp vào cuộc đua, bởi Trump khi đó liên tục tuyên bố tại các cuộc vận động rằng phe Dân chủ muốn “ăn cắp cuộc bầu cử”.

Heather Hurlburt, nghiên cứu viên tại tổ chức tư vấn Chatham House (London), cũng nhận xét rằng “những cáo buộc mới nhất của Gabbard không đưa ra bất kỳ thông tin mới nào” và “nếu không có những sự kiện mới được xác minh độc lập, những cáo buộc này không giống như một nỗ lực thiện chí nhằm xem xét giá trị của cuộc điều tra ban đầu”.

Ở chiều ngược lại, khi được hỏi trên Fox News ngày 20 tháng 7 về lý do tại sao không cuộc điều tra nào trước đây đi đến kết luận như bà, Gabbard trả lời: “Không có lời giải thích hợp lý hay logic nào cho việc họ thất bại. Kết luận logic duy nhất mà tôi có thể rút ra là có ý đồ trực tiếp nhằm che đậy sự thật”.

Vấn đề quyền miễn trừ tổng thống

Một yếu tố pháp lý then chốt mà giới phân tích đặc biệt lưu ý là phán quyết của Tòa án Tối cao Hoa Kỳ trong vụ Trump kiện Hoa Kỳ (Trump v. United States), được ban hành vào tháng 7 năm 2024. Phán quyết lịch sử này, với tỷ lệ 6 phiếu thuận và 3 phiếu chống, xác lập rằng các cựu tổng thống được hưởng “quyền miễn trừ tuyệt đối khỏi truy tố hình sự đối với các hành động thuộc phạm vi quyền hạn hiến pháp cốt lõi” và “ít nhất quyền miễn trừ suy đoán đối với tất cả các hành vi chính thức” của họ.

Theo phân tích của Barbara Ann Perry, việc Obama ra lệnh điều tra sự can thiệp của Nga vào bầu cử Mỹ rõ ràng thuộc phạm trù “hành vi chính thức” của tổng thống. Bộ Tư pháp có thể cố gắng lập luận rằng điều tra sự can thiệp của Moscow không phải là nhiệm vụ cốt lõi của tổng thống, nhưng đó sẽ là một lập luận rất yếu.

Điều trớ trêu ở đây, như CNN và nhiều nhà phân tích chỉ ra, là chính đội ngũ pháp lý của Trump đã dành phần lớn năm 2024 để tranh luận rằng các tổng thống nên được miễn trừ khỏi hầu như mọi cáo buộc hình sự, và họ đã thành công đủ lớn tại Tòa án Tối cao đến mức khiến việc truy tố bất kỳ cựu tổng thống nào trở nên cực kỳ khó khăn, bao gồm cả Obama.

Bóng ma Epstein và chiến thuật đánh lạc hướng

Điều khiến bức tranh toàn cảnh thêm phức tạp là thời điểm các cáo buộc được đưa ra. Nhiều nhà phân tích từ cả hai đảng đều lưu ý rằng làn sóng tấn công nhằm vào Obama bùng phát đúng lúc chính quyền Trump đang chịu áp lực dữ dội từ chính nội bộ phong trào MAGA về việc công bố các hồ sơ liên quan đến Jeffrey Epstein, kẻ phạm tội tình dục khét tiếng đã chết trong tù.

Tờ Wall Street Journal thuộc sở hữu của Rupert Murdoch đưa tin rằng Bộ trưởng Tư pháp Pam Bondi đã nói với Trump vào tháng 5 rằng tên ông xuất hiện trong các hồ sơ Epstein, dù Trump khẳng định với phóng viên rằng Bondi không thông báo cho ông điều đó. Phe Dân chủ cáo buộc chính quyền đang cố đánh lạc hướng dư luận, còn các cựu quan chức thuộc phe Obama mô tả các cáo buộc phản quốc mang “mùi tuyệt vọng từ một tổng thống đang gắng sức chuyển sự chú ý khỏi vụ bê bối Epstein đang phình to”.

Phe Dân chủ cũng cáo buộc Gabbard gây nguy hiểm cho nguồn tin và phương pháp thu thập tình báo khi công bố báo cáo. Thượng nghị sĩ Warner cảnh báo rằng “việc công bố liều lĩnh và vô trách nhiệm báo cáo tình báo đảng phái của Hạ viện đang đặt vào rủi ro một số nguồn tin và phương pháp nhạy cảm nhất mà Cộng đồng Tình báo sử dụng để do thám Nga và giữ an toàn cho người Mỹ”.

Một cựu quan chức tình báo cấp cao Hoa Kỳ giấu tên cũng bày tỏ lo ngại rằng tài liệu được giải mật có thể cảnh báo Moscow về cách thức thu thập tình báo của Mỹ và khiến các nguồn tin gặp nguy hiểm, nói rằng: “Nếu tôi là họ, lúc này tôi sẽ biến mất”.

Tháng 4 năm 2026: 450 trang biên bản Atkinson được giải mật, thêm nguyên liệu cho cuộc tranh cãi

Câu chuyện tiếp tục phát triển vào tháng 4 năm 2026, khi Ủy ban Tình báo Thường trực Hạ viện (HPSCI) chính thức công bố hai bộ biên bản giải mật từ các phiên điều trần kín năm 2019 với cựu Thanh tra Cộng đồng Tình báo (ICIG) Michael Atkinson, tổng cộng khoảng 450 trang.

Đây là nhân vật đóng vai trò then chốt trong vụ luận tội Trump lần thứ nhất: Atkinson là người đã tiếp nhận đơn khiếu nại từ một người tố cáo ẩn danh về cuộc điện đàm Trump với Tổng thống Ukraine Zelensky ngày 25 tháng 7 năm 2019, xác nhận đơn khiếu nại là “đáng tin cậy” và thuộc diện “mối quan ngại khẩn cấp”, rồi chuyển lên Quốc hội.

Các biên bản giải mật hé lộ một số chi tiết quan trọng chưa từng được xác nhận chính thức. Thứ nhất, người tố cáo ẩn danh là một thành viên đã đăng ký của Đảng Dân chủ và tự khai có “mối quan hệ nghề nghiệp trước đây” với một trong các ứng cử viên tổng thống của Đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử năm 2020, được hiểu là Joe Biden. Thứ hai, người tố cáo đã có liên lạc với nhân viên của Ủy ban Tình báo Hạ viện do Hạ nghị sĩ Adam Schiff lãnh đạo, trước khi nộp đơn khiếu nại chính thức, một chi tiết mà Schiff khi đó phủ nhận trước công chúng.

Chủ tịch HPSCI Rick Crawford thuộc Đảng Cộng hòa, bang Arkansas, tuyên bố: “Đã có quá nhiều câu hỏi và mối quan ngại xung quanh các biên bản Atkinson này, vốn bị giữ lại khỏi tầm tay công chúng Mỹ quá lâu. Tôi hy vọng việc công bố các biên bản này sẽ cho phép người dân Mỹ tự đưa ra phán xét.”

Cùng ngày, DNI Gabbard cũng phát đi thông cáo báo chí riêng, cáo buộc Atkinson đã “không thực hiện đầy đủ các bước thẩm tra tối thiểu” và “vượt quá thẩm quyền”, đồng thời tiết lộ rằng Atkinson đã chủ động liên hệ với Thanh tra của Bộ Ngoại giao, Bộ Tư pháp và Bộ Quốc phòng để xin hỗ trợ phòng trường hợp cuộc điều tra bị chặn.

Đáng lưu ý, Michael Atkinson là người do chính Trump bổ nhiệm và đã bị Trump cách chức vào ngày 3 tháng 4 năm 2020 với lý do “không còn tin tưởng”. Quyết định sa thải lập tức vấp phải phản ứng từ cả hai đảng, và một số tổ chức bảo vệ quyền thanh tra và người tố cáo cho rằng Atkinson đã làm đúng nghĩa vụ theo quy định pháp luật.

Tin đồn Obama xin tị nạn tại Anh: Thực hư ra sao?

Song song với các diễn biến chính trị và pháp lý có thể kiểm chứng ở trên, mạng xã hội đã sản sinh ra một làn sóng thuyết âm mưu và tin đồn vượt xa những gì có cơ sở thực tế.

Vào tháng 3 năm 2026, một bài đăng trên nền tảng X từ tài khoản @JoshHall2024 lan truyền chóng mặt với tuyên bố: “NÓNG: OBAMA ĐANG BỎ TRỐN. Cựu Tổng thống Barack Obama đã âm thầm nộp đơn xin tị nạn chính trị tại Vương quốc Anh từ chính phủ của người theo chủ nghĩa thiên tả Keir Starmer.”

Bài đăng cho rằng Obama thực hiện bước đi này “chỉ vài tháng sau khi gia đình Obama mua một biệt thự xa xỉ hàng triệu đô la” tại Anh, trong bối cảnh “tin đồn lan truyền rằng Barack Obama đang đối mặt với lệnh truy tố liên bang sắp xảy ra liên quan đến vai trò lãnh đạo của ông trong vụ Russiagate”. Bài viết kêu gọi Bộ Ngoại giao “lập tức thu hồi hộ chiếu” của Obama và vợ của ông, bà Michelle, với lý do họ là “nguy cơ bỏ trốn rõ ràng”. Bài đăng thu hút hơn 143.000 lượt xem và 4.800 lượt thích chỉ trong thời gian ngắn.

Tuy nhiên, theo kiểm chứng của MEAWW (một cổng tin tức có chuyên mục fact-check), tuyên bố này là hoàn toàn sai sự thật. Không có bất kỳ hãng tin uy tín nào, tuyên bố nào từ chính phủ Anh, thông báo nào từ Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, hay hồ sơ chính thức nào xác nhận điều này.

Nếu thông tin là đúng, điều đó chắc chắn sẽ thống trị các trang nhất toàn cầu, nhưng trên thực tế “không có xác nhận nào từ các cơ quan truyền thông uy tín hoặc bất kỳ nguồn đáng tin cậy nào”. Tài khoản đăng bài được xác định phù hợp với “mô hình đăng tải các tuyên bố 'NÓNG' không có nguồn nhằm thu hút tương tác”.

Đây không phải lần đầu tiên tin đồn kiểu này xuất hiện. Từ năm 2018, trang PolitiFact đã bác bỏ một tin giả tương tự, tuyên bố rằng “Obama bí mật rời khỏi Hoa Kỳ” vì “bằng chứng phạm tội” bị phát hiện, khi thực tế cựu tổng thống chỉ đơn thuần đi du lịch New Zealand. Mô hình lặp lại cho thấy cứ mỗi khi có căng thẳng chính trị liên quan đến Obama, các thuyết âm mưu về việc ông “bỏ trốn” lại tái xuất với phiên bản cập nhật.

Những gì đã được xác minh và những gì chỉ là suy đoán

Tổng hợp toàn bộ thông tin từ các nguồn chính thống quốc tế, có thể phân chia rõ ràng giữa những sự kiện đã được xác minh và những tuyên bố vẫn nằm trong vùng xám hoặc hoàn toàn không có căn cứ.

Về phần đã được xác minh: Nga thực sự đã can thiệp vào cuộc bầu cử Mỹ 2016 thông qua chiến dịch truyền thông xã hội và rò rỉ tài liệu bị đánh cắp, theo kết luận của Cộng đồng Tình báo, báo cáo Mueller, Ủy ban Tình báo Thượng viện lưỡng đảng và thậm chí cả báo cáo Durham. Không có bằng chứng Nga thao túng thành công phiếu bầu. Không có bằng chứng chiến dịch Trump phối hợp với Nga. FBI bị chỉ trích vì sử dụng “hồ sơ Steele” chưa được xác minh trong quy trình xin lệnh giám sát. DNI Gabbard đã giải mật và công bố nhiều tài liệu tình báo nhạy cảm. Trump đã cáo buộc Obama phạm tội phản quốc. Bộ Tư pháp đã thành lập lực lượng đặc nhiệm và mở đại bồi thẩm đoàn.

Về phần chưa được chứng minh hoặc bị bác bỏ: Cáo buộc Obama “chế tạo” bản đánh giá tình báo bị các tổ chức kiểm chứng thực tế và nhiều chuyên gia đánh giá là “gây hiểu lầm” vì đánh đồng hai loại đánh giá khác nhau. Tuyên bố Obama xin tị nạn tại Anh đã bị xác nhận là tin giả, không có bất kỳ nguồn tin đáng tin cậy nào hỗ trợ.

Câu hỏi lớn nhất: Chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Việc đại bồi thẩm đoàn được mở không đồng nghĩa với truy tố. Theo hệ thống tư pháp Mỹ, đại bồi thẩm đoàn chỉ đánh giá liệu có đủ bằng chứng để đưa ra cáo trạng hay không, và quá trình này có thể kéo dài nhiều tháng hoặc thậm chí nhiều năm trước khi có kết quả. Phán quyết miễn trừ tổng thống năm 2024 của Tòa án Tối cao sẽ là rào cản pháp lý khổng lồ cho bất kỳ nỗ lực truy tố nào nhằm vào Obama vì các hành vi thực hiện khi còn tại nhiệm.

Tuy nhiên, bất kể kết quả pháp lý cuối cùng ra sao, tác động chính trị đã hiện hữu. Vụ việc cho thấy mức độ phân cực sâu sắc trong hệ thống chính trị Mỹ, nơi cùng một bộ sự kiện có thể được đọc theo những cách gần như đối nghịch, tùy thuộc vào lăng kính của người tiếp nhận.

Đối với những người quan sát từ bên ngoài nước Mỹ như chúng ta, điều quan trọng nhất là duy trì khả năng phân biệt giữa thông tin đã được kiểm chứng, các tuyên bố chính trị có động cơ, và những thuyết âm mưu hoàn toàn vô căn cứ.

Cuộc chiến pháp lý và chính trị xung quanh di sản Russiagate chắc chắn sẽ tiếp tục trong nhiều tháng tới, và mỗi đợt giải mật tài liệu mới sẽ lại cung cấp nguyên liệu cho cả hai phía tiếp tục cuộc tranh luận.

Với hơn 450 trang biên bản và hàng trăm trang tài liệu tình báo giải mật nay đã nằm trong tay công chúng, cuộc đối thoại về ý nghĩa thực sự của những gì đã xảy ra trong giai đoạn từ 2016 đến 2019 có lẽ mới chỉ thực sự bắt đầu.

Nguồn tham khảo

1. FactCheck.org (28/7/2025). Gabbard's Misleading 'Coup' Claim. Annenberg Public Policy Center.
2. Office of the Director of National Intelligence (18/7/2025). Press Release 15-25: DNI Gabbard Declassifies Intelligence Community Assessment Materials.
3. Office of the Director of National Intelligence (23/7/2025). Press Release 18-25.
4. Office of the Director of National Intelligence (13/4/2026). Press Release 06-26: DNI Gabbard Statement on Release of Atkinson Transcripts.
5. BBC News (23/7/2025). Tulsi Gabbard declassifies Russia 2016 election report.
6. Al Jazeera (25/7/2025). Can Barack Obama be prosecuted over Russian interference intelligence?
7. CNN (23/7/2025). Gabbard declassifies Russia documents at White House briefing room.
8. CNN (23/7/2025). Trump, Obama, immunity and Russia: The legal and political picture.
9. NBC News (25/7/2025). Tulsi Gabbard treason allegation: Obama world responds.
10. NBC News (22/7/2025). Obama pushes back on Trump's 'outrageous' and 'bizarre' treason claim.
11. ABC News (22/7/2025). Trump accuses Obama of treason in Oval Office.
12. Politico (18/7/2025). Tulsi Gabbard launches 2016 election investigation.
13. The Guardian (24/7/2025). Justice Department to investigate Obama-era officials over 2016 election.
14. Reuters (4/8/2025). US DOJ to open grand jury to investigate Obama officials, source says.
15. The New York Times (21/7/2025). Trump Posts Fake Video of Obama Arrest on Truth Social.
16. Washington Post (22/7/2025). Obama responds to Trump treason claims.
17. The Hill (23/7/2025). Justice Department investigates 2016 election intelligence.
18. ABC News Australia (6/8/2025). US DOJ to open grand jury to investigate Obama officials.
19. House Permanent Select Committee on Intelligence (13/4/2026). Chairman Crawford Releases Transcripts from 2019 Hearings with Former ICIG Michael Atkinson.
20. Colorado Politics (13/4/2026). Whistleblower contacted Democrats before filing Trump complaint that led to first impeachment, records show.
21. MEAWW Fact Check (24/3/2026). Fact check: Has Barack Obama quietly applied for political asylum in the UK?
22. PolitiFact (5/4/2018). No, Barack Obama did not flee the country because of surfacing evidence.