Việt Nam chính thức nghiên cứu, thử nghiệm tiền kỹ thuật số quốc gia từ năm 2029

Việt Nam đặt mục tiêu nghiên cứu và triển khai thử nghiệm đồng tiền kỹ thuật số quốc gia (CBDC) trong giai đoạn 2029-2030, do Ngân hàng Nhà nước bảo đảm giá trị, theo Đề án cải cách tổng thể thị trường tài chính đến năm 2045.

Ngày 27/7/2026, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng ký ban hành Quyết định số 1443/QĐ-TTg phê duyệt Đề án Cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam đến năm 2045.

Theo đó, Chính phủ đặt mục tiêu nghiên cứu, đánh giá khả năng triển khai CBDC nhằm vận hành thí điểm thị trường tài sản mã hóa. Ngân hàng Nhà nước được giao chủ trì nghiên cứu, đề xuất cơ chế và triển khai thử nghiệm trong giai đoạn 2029-2030, với sự phối hợp của Bộ Tài chính và các bộ, ngành liên quan.

Đề án cũng hướng đến hoàn thiện khung pháp lý theo mô hình phân loại tài sản số, bao gồm tài sản mã hóa phục vụ thanh toán, mã thông báo tiện ích (Utility Tokens), và mã thông báo chứng khoán hoặc tài sản thực số hóa (Security Tokens/RWA).

Việc phân loại này nhằm tạo cơ sở quản lý phù hợp với bản chất từng loại hình, vì mỗi loại token có đặc điểm, mức độ rủi ro và quan hệ pháp lý khác nhau. Chính phủ cũng định hướng nâng cấp hạ tầng thanh toán điện tử, kết nối với hệ thống định danh số và cơ sở dữ liệu dân cư.

Theo Tổ chức Tiền tệ Quốc tế (IMF), CBDC là tiền do ngân hàng trung ương phát hành ở dạng kỹ thuật số và bảo đảm giá trị, tương tự tiền mặt. Đây là phiên bản số của tiền giấy và tiền kim loại, nhưng tồn tại dưới dạng kỹ thuật số. CBDC khác với chuyển khoản ngân hàng hay ví điện tử, vì đó là dịch chuyển tiền gửi tại ngân hàng thương mại, còn CBDC là tiền do chính ngân hàng trung ương phát hành và được Nhà nước bảo đảm.

Về bản chất, CBDC khác biệt hoàn toàn với Bitcoin hay Ethereum. Hai đồng tiền mã hóa này hoạt động phi tập trung, không tổ chức phát hành, giá trị biến động theo cung cầu. Trong khi đó, CBDC là tiền pháp định, có giá trị ngang bằng nội tệ và được ngân hàng trung ương bảo đảm.

Stablecoin như USDT, USDC dù neo giá theo USD hay tài sản dự trữ, vẫn là tài sản số do doanh nghiệp tư nhân phát hành, không phải tiền pháp định và không mang nghĩa vụ thanh toán của ngân hàng trung ương. CBDC là khoản nợ trực tiếp của ngân hàng trung ương, còn stablecoin là khoản nợ của tổ chức tư nhân.

Theo Ngân hàng Trung ương châu Âu, đồng euro kỹ thuật số không sử dụng blockchain công khai và được phát hành trực tiếp bởi ngân hàng trung ương.

Trên thế giới có hai mô hình CBDC phổ biến: CBDC bán lẻ (retail) dành cho người dân và doanh nghiệp sử dụng thanh toán hàng ngày, nhằm thúc đẩy tài chính toàn diện; và CBDC bán buôn (wholesale) chỉ phục vụ thanh toán giữa các ngân hàng và tổ chức tài chính, là tài sản không rủi ro nhất. Đề xuất của nhiều quốc gia hiện tập trung vào CBDC bán lẻ.

Theo Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), khả năng phát hành CBDC trong sáu năm tới được dự báo cao hơn với loại bán buôn. Hơn một nửa số ngân hàng trung ương đang làm việc trên bằng chứng khái niệm, một phần ba vận hành thí điểm. Về thiết kế, nhiều tính năng vẫn chưa quyết định, như giới hạn nắm giữ, khả năng tương tác và tùy chọn ngoại tuyến.

Tính đến năm 2026, hơn 130 quốc gia, chiếm 98% GDP toàn cầu, đang khám phá một số hình thức CBDC. Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) dự kiến phát hành đồng euro kỹ thuật số vào năm 2029, với tổng chi phí phát triển ước tính 1,3 tỷ euro (1,5 tỷ USD) và chi phí vận hành hằng năm khoảng 320 triệu euro (369 triệu USD). Bolivia tuyên bố phát hành Digital Boliviano vào năm 2026, Pakistan cũng đang phát triển nguyên mẫu.

Dự báo đến năm 2030, các giao dịch CBDC trị giá 213 tỷ USD sẽ được xử lý. IMF đã xuất bản “CBDC Virtual Handbook” và tham gia hơn 30 sáng kiến, hỗ trợ Việt Nam trong lĩnh vực số hóa.

Đối với Việt Nam, CBDC có thể hiện đại hóa thanh toán, tăng cường tài chính toàn diện và quản lý dòng tiền hiệu quả. Tuy nhiên, cần cân nhắc thách thức: thiết kế mô phỏng tiền gửi ngân hàng có thể chuyển hướng vốn khỏi ngân hàng, tăng chi phí vốn và chi phí tài chính cho người vay.

Quyền riêng tư là mối lo ngại lớn, khi nhiều người e ngại ngân hàng trung ương kiểm soát dòng tiền. Chuyển đổi từ tiền mặt sang số cũng đòi hỏi hạ tầng công nghệ mạnh mẽ, bảo mật cao và trình độ hiểu biết của người dùng. Các nghiên cứu tại Việt Nam cho thấy thu nhập, trình độ, hiểu biết về CBDC và mức độ tin cậy vào Ngân hàng Nhà nước tác động tỷ lệ thuận đến quyết định sử dụng.

Nguồn: Tổng hợp