Bí ẩn đằng sau cú bứt phá của Phố Wall và vết nứt đầu tiên đã xuất hiện

Thị trường chứng khoán Mỹ vừa trải qua một trong những cú xoay chuyển đáng chú ý nhất năm. Chỉ hơn một tuần sau khi nhóm cổ phiếu bán dẫn, đầu tàu của làn sóng AI, rơi hơn 20% từ đỉnh, cả Dow Jones và S&P 500 đã lập kỷ lục mới. Đến phiên 5/8, S&P 500 tiếp tục lên vùng 7.736 điểm, mức cao nhất lịch sử.

Điều đáng chú ý không phải là thị trường tăng, mà là động lực phía sau đà tăng. Một phần lớn lực mua không đến từ niềm tin vào triển vọng doanh nghiệp mà xuất phát từ hoạt động phòng hộ của các dealer, những người buộc phải mua cổ phiếu khi cấu trúc vị thế quyền chọn thay đổi.

Ngay trong đêm S&P 500 lập đỉnh, AMD công bố kết quả kinh doanh vượt kỳ vọng cùng triển vọng quý III tích cực hơn dự báo, nhưng cổ phiếu vẫn giảm hơn 8% sau giờ giao dịch. Một tháng trước, Samsung cũng ghi nhận lợi nhuận tăng 19 lần so với cùng kỳ nhưng cổ phiếu vẫn mất 7% vì mức vượt kỳ vọng chưa đủ lớn.

Khi cùng một mô hình lặp lại ở hai doanh nghiệp khác nhau chỉ trong một tháng, đây không còn là hiện tượng riêng lẻ mà là dấu hiệu cho thấy cấu trúc của nhóm cổ phiếu AI đang bắt đầu thay đổi.

Cơn lốc bán dẫn và cú lật kèo của Phố Wall

Trong tháng 7, nhóm cổ phiếu bán dẫn, động lực tăng trưởng chính của thị trường năm 2026, rơi vào vùng thị trường gấu khi mất hơn 20% so với đỉnh do lo ngại các tập đoàn công nghệ sẽ giảm tốc đầu tư hạ tầng AI và chịu áp lực cạnh tranh từ các mô hình AI giá rẻ của Trung Quốc.

Tuy nhiên, nguyên nhân sâu xa nằm ở định giá quá cao. Tháng 6, AMD từng giao dịch quanh mức 208 lần lợi nhuận, gần như không còn dư địa cho bất kỳ sai sót nào.

Vì vậy, cú điều chỉnh tháng 7 không phản ánh việc AI mất triển vọng mà chủ yếu là quá trình điều chỉnh lại định giá sau khi thị trường đã đi quá xa so với tốc độ tăng trưởng lợi nhuận.

Từ đáy ngày 29/7, Nasdaq nhanh chóng bật tăng gần 9%. Đà phục hồi còn được thúc đẩy khi Tổng thống Donald Trump thông báo tạm dừng kế hoạch tấn công Iran, khiến giá dầu giảm mạnh và khẩu vị rủi ro cải thiện trên diện rộng.

Đến phiên 4/8, chỉ số bán dẫn Philadelphia tăng hơn 6% chỉ trong một phiên, mức tăng hiếm thấy đối với một chỉ số không sử dụng đòn bẩy, kéo cả Dow Jones và S&P 500 lên đỉnh lịch sử. Arm tăng gần 15%, Intel tăng gần 10%, trong khi Caterpillar và Palantir đều công bố kết quả kinh doanh vượt kỳ vọng, giúp Dow Jones vượt 54.000 điểm.

Điều này cho thấy dòng tiền đã bắt đầu lan sang cả nhóm công nghiệp và phần mềm thay vì chỉ tập trung vào các cổ phiếu AI quen thuộc.

Khi dealer buộc phải mua dù không muốn

Để hiểu vì sao thị trường tăng mạnh bất thường, cần nhìn vào cấu trúc quyền chọn phía sau diễn biến giá.

Trong tuần cuối tháng 7, dữ liệu định vị quyền chọn của S&P 500 cho thấy tổng mức gamma ròng của các nhà tạo lập thị trường ở vùng 7.405 điểm vào khoảng -19,6 tỷ USD, trong khi ngưỡng đảo chiều gamma nằm gần 7.458 điểm.

Gamma đo tốc độ thay đổi của delta, tức mức độ nhạy cảm của quyền chọn trước biến động giá tài sản cơ sở.

Khi dealer rơi vào trạng thái gamma âm, hoạt động phòng hộ không còn giúp giảm biến động mà ngược lại khuếch đại nó. Giá giảm buộc họ bán thêm để giữ trạng thái trung lập delta, còn giá tăng lại buộc họ phải mua thêm, tạo ra vòng xoáy tự khuếch đại theo cả hai chiều.

Cơ chế này giải thích cho đợt tăng dựng đứng vừa qua. Dữ liệu của quỹ SPY cho thấy RSI 14 ngày tăng từ khoảng 38,6 điểm ngày 29/7 lên 66 điểm vào 4/8, chỉ sau bốn phiên giao dịch. Đồng thời, MACD cũng đảo chiều từ -0,82 ngày 31/7 lên 2,56 chỉ ba phiên sau, một tốc độ hiếm gặp với chỉ số lớn như SPY.

Đây là dấu vân tay điển hình của một gamma squeeze, khi thị trường trước đó bị định vị sai chiều và cú tăng mạnh chủ yếu phản ánh quá trình các dealer buộc phải mua để phòng hộ, hơn là sự cải thiện đáng kể trong triển vọng lợi nhuận doanh nghiệp.

Điều đáng chú ý là khi thị trường quay lại trạng thái gamma dương và mức phơi nhiễm này bắt đầu giảm dần, đợt siết vị thế thường cũng đi đến giai đoạn cuối. Đồng thời, việc RSI đã lên 66 điểm, chỉ còn cách vùng quá mua 70 điểm không xa, cũng là tín hiệu cần thận trọng.

Một thị trường được kéo lên chủ yếu bởi lực mua cơ học thay vì dòng tiền tự nguyện thường có xu hướng trả lại một phần đà tăng khi động lực phòng hộ suy yếu.

Vết nứt đầu tiên: khi tin tốt không còn đủ tốt

Đây là phần quan trọng nhất của câu chuyện, bởi nó cho thấy ngay trong đợt phục hồi mạnh, thị trường đã bắt đầu phân hóa.

AMD công bố kết quả quý II với doanh thu 11,5 tỷ USD, EPS 0,66 USD, đều vượt dự báo, đồng thời CEO Lisa Su khẳng định công ty bước vào nửa cuối năm với động lực tăng trưởng mạnh. Tuy nhiên, cổ phiếu vẫn giảm hơn 8% sau giờ giao dịch.

Nếu chỉ xảy ra với AMD, đây có thể là phản ứng riêng lẻ. Nhưng khi đặt cạnh trường hợp Samsung đầu tháng 7, nơi cổ phiếu cũng giảm dù lợi nhuận tăng mạnh, mô hình này bắt đầu phản ánh một đặc điểm cấu trúc của toàn bộ nhóm cổ phiếu AI.

Thị trường không còn thưởng cho những kết quả “tốt”, mà đòi hỏi các doanh nghiệp phải vượt kỳ vọng ở mức ngày càng cao. Đây cũng là dấu hiệu đầu tiên cho thấy dòng tiền đang trở nên chọn lọc hơn, dù chỉ số chung vẫn liên tục lập đỉnh.

Tín hiệu không xác nhận từ thị trường quyền chọn đơn lẻ

Ngoài gamma, một tín hiệu quan trọng khác là mối quan hệ giữa độ phân tán (dispersion) và tương quan (correlation) của các cổ phiếu trong S&P 500.

Suốt phần lớn năm nay, nhiều quỹ đầu cơ và bàn giao dịch phái sinh hưởng lợi từ dispersion trade, chiến lược bán biến động ở cấp chỉ số nhưng mua biến động của từng cổ phiếu riêng lẻ. Chiến lược này hoạt động hiệu quả khi các cổ phiếu vận động độc lập, tức tương quan thấp và độ phân tán cao, đúng với bối cảnh chỉ một số ít cổ phiếu AI dẫn dắt thị trường trong nhiều tháng qua.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa chỉ số phân tán DSPX của Cboe và chỉ số tương quan hàm ý COR1M đang dần thu hẹp, tạo ra tín hiệu không xác nhận cho đà tăng hiện tại.

Theo bàn giao dịch phái sinh của Goldman Sachs, khi bất định vĩ mô vẫn kéo dài và giao dịch theo động lượng bắt đầu hạ nhiệt, nguy cơ xảy ra cú sốc tương quan đang tăng lên, đặc biệt trong bối cảnh tháng 8 và tháng 9 vốn là hai giai đoạn biến động mạnh nhất của thị trường Mỹ.

RBC Capital Markets ví diễn biến hiện tại như một con vịt lướt êm trên mặt hồ nhưng bên dưới vẫn phải đạp rất mạnh, hàm ý cấu trúc thị trường đang chịu áp lực dù bề ngoài vẫn khá ổn định.

Phản ứng của AMD chính là minh chứng đầu tiên.

Khi một cổ phiếu dẫn dắt công bố kết quả vượt kỳ vọng nhưng vẫn bị bán tháo, dòng tiền đã không còn đánh giá từng doanh nghiệp riêng lẻ mà bắt đầu chốt lời theo logic chung của toàn ngành, dấu hiệu đặc trưng của một cú siết tương quan.

Tiền lệ đã xuất hiện vào tháng 3 năm nay, khi căng thẳng Trung Đông khiến chỉ số tương quan hàm ý 1 tháng tăng từ khoảng 15 lên 40 điểm chỉ trong vài tuần, xóa sạch lợi nhuận của chiến lược dispersion và khiến chỉ số theo dõi chiến lược này của JPMorgan ghi nhận tháng tồi tệ nhất kể từ năm 2011.

Nếu độ phân tán tiếp tục giảm trong khi tương quan tăng, nguy cơ thị trường bước vào một nhịp điều chỉnh sẽ gia tăng đáng kể.

Một ẩn số ít được nhắc tới

Trong khi chứng khoán liên tục lập đỉnh, lợi suất trái phiếu Mỹ lại phát đi một thông điệp hoàn toàn khác. Lợi suất Treasury 10 năm đã tăng từ 4,44% cuối tháng 6 lên khoảng 4,70% đầu tháng 8, tương đương 26 điểm cơ bản, còn lợi suất 2 năm tăng từ 4,14% lên 4,25%.

Theo lý thuyết định giá, lợi suất thực tăng thường gây áp lực lên các cổ phiếu tăng trưởng vì dòng tiền tương lai bị chiết khấu mạnh hơn. Thế nhưng chính trong giai đoạn lợi suất leo thang này, nhóm bán dẫn lại trở thành nhóm tăng mạnh nhất thị trường.

Lời giải hợp lý nhất là đà tăng của cổ phiếu công nghệ trong hai tuần qua chủ yếu được thúc đẩy bởi hoạt động phòng hộ quyền chọn và tâm lý mua theo kết quả kinh doanh, thay vì phản ánh việc thị trường đã tiêu hóa đầy đủ triển vọng lãi suất cao kéo dài của Fed.

Đây chính là khoảng trống định giá mà nhiều nhà đầu tư đang bỏ qua.

Khi hiệu ứng gamma squeeze kết thúc và dòng tiền quay lại tập trung vào yếu tố cơ bản, khoảng cách giữa định giá cổ phiếu công nghệ và mặt bằng lợi suất trái phiếu nhiều khả năng sẽ là mục tiêu của một đợt điều chỉnh nếu áp lực từ lãi suất tiếp tục gia tăng.

Áp lực biến động trước tuần dữ liệu mang tính quyết định

Áp lực biến động vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. VIX kỳ hạn 30 ngày đóng cửa quanh 16,5 điểm trong phiên 4/8, tăng hơn 4% so với phiên trước, trong khi biến động thực tế một tháng chỉ khoảng 14%, cho thấy thị trường quyền chọn vẫn đang định giá mức rủi ro cao hơn những gì diễn biến giá phản ánh. Chỉ số biến động kỳ hạn một ngày cũng duy trì quanh 14 điểm.

Tâm điểm của tuần là báo cáo việc làm phi nông nghiệp (NFP) tháng 7, sẽ được Bộ Lao động Mỹ công bố lúc 8:30 sáng ngày 7/8 (giờ miền Đông Mỹ). Thị trường dự báo nền kinh tế tạo thêm khoảng 80.000 việc làm, cao hơn mức 57.000 của tháng 6, trong khi tỷ lệ thất nghiệp giữ ở 4,2% và tăng trưởng tiền lương duy trì 3,5%.

Đây là báo cáo cuối cùng trước cuộc họp FOMC tháng 9, nên bất kỳ sai lệch lớn nào cũng có thể kích hoạt một đợt tái định giá mạnh trên thị trường lãi suất và đồng USD.

Dưới thời tân Chủ tịch Fed Kevin Warsh, Fed đã giữ nguyên lãi suất trong cuộc họp cuối tháng 7 nhưng nội bộ vẫn chia rẽ khi một số thành viên tiếp tục muốn thắt chặt để kiềm chế lạm phát đang ở mức cao nhất ba năm.

Chính sự chia rẽ này đã góp phần đẩy lợi suất trái phiếu tăng thời gian qua, và báo cáo việc làm sẽ quyết định liệu xu hướng đó còn tiếp diễn hay không.

Đồng đô la và vàng cùng gửi tín hiệu thận trọng

Trên thị trường ngoại hối, Dollar Index vẫn dao động gần vùng cao nhất năm dù đã điều chỉnh nhẹ trong tháng qua, một phần do đợt can thiệp phối hợp giữa Mỹ và Nhật nhằm hỗ trợ đồng yên. Dữ liệu của BOJ cho thấy Nhật Bản có thể đã chi gần 59 tỷ USD chỉ trong một phiên để mua đồng yên.

Trong khi đó, vàng giao dịch quanh 4.185 USD/ounce, đã phục hồi nhẹ nhưng vẫn thấp hơn đáng kể so với đỉnh trên 5.600 USD/ounce từng thiết lập trong giai đoạn căng thẳng địa chính trị leo thang.

Việc vàng vẫn duy trì ở vùng giá rất cao dù đã điều chỉnh cho thấy nhu cầu phòng thủ mang tính cấu trúc chưa biến mất mà chỉ tạm thời nhường chỗ cho tâm lý ưa rủi ro trên thị trường cổ phiếu.

Đây là tín hiệu đáng chú ý đối với các nhà đầu tư theo dõi dòng tiền.

Đồng USD mạnh, lợi suất trái phiếu tăng và vàng vẫn neo cao thường phản ánh kỳ vọng chính sách tiền tệ sẽ duy trì thắt chặt lâu hơn, trong khi chứng khoán công nghệ lại đang phản ánh câu chuyện tăng trưởng tích cực.

Hai nhóm tài sản đang kể hai câu chuyện khác nhau, và nhiều khả năng một trong hai sẽ phải điều chỉnh sau báo cáo việc làm tuần này.

Bốn kịch bản cho những phiên sắp tới

Từ góc nhìn của một bàn giao dịch chuyên nghiệp, diễn biến thị trường trong những phiên tới có thể được chia thành bốn kịch bản với các điều kiện kích hoạt cụ thể.

Kịch bản bình thường hóa gamma (xác suất khoảng 45%) là đợt gamma squeeze đã đi qua giai đoạn mạnh nhất, thị trường dao động quanh các vùng gamma dương cho đến khi báo cáo việc làm được công bố. Nếu NFP sát mức dự báo 80.000 việc làm, đà tăng hiện tại có thể được duy trì mà không cần thêm chất xúc tác.

Kịch bản cú sốc tương quan hậu mùa lợi nhuận (30%) lấy phản ứng của AMD làm tín hiệu khởi đầu. Nếu thêm nhiều cổ phiếu công nghệ tiếp tục bị bán dù kết quả kinh doanh tích cực, tương quan giữa các cổ phiếu sẽ tăng, độ phân tán giảm và các quỹ theo chiến lược dispersion trade có thể buộc phải đồng loạt đóng vị thế, kéo chỉ số chung điều chỉnh dù nền tảng lợi nhuận doanh nghiệp vẫn tích cực.

Kịch bản tái định giá lợi suất (15%) xảy ra nếu báo cáo việc làm vượt xa kỳ vọng, đẩy lợi suất trái phiếu 10 năm vượt 4,8% và buộc thị trường định giá lại khả năng Fed tăng lãi suất trong tháng 9. Khi đó, khoảng cách định giá giữa nhóm cổ phiếu công nghệ và thị trường trái phiếu sẽ thu hẹp nhanh, tạo áp lực lên các cổ phiếu tăng trưởng.

Kịch bản lan tỏa bền vững (10%) là kịch bản tích cực nhất, khi dòng tiền tiếp tục mở rộng sang nhóm công nghiệp và phần mềm, giúp chỉ số bớt phụ thuộc vào nhóm AI và từng bước giảm rủi ro cấu trúc do chiến lược dispersion trade tạo ra.

Dù kịch bản nào xảy ra, ba nhóm dữ liệu gồm vị thế quyền chọn (gamma), mối quan hệ giữa độ phân tán và tương quan, cùng diễn biến đường cong lợi suất vẫn là những chỉ báo cần theo dõi nhất, bởi chúng phản ánh cấu trúc thực sự của thị trường trước khi biến động xuất hiện trên đồ thị giá.

Kết luận

Tổng hợp toàn bộ dữ liệu cho thấy đợt tăng mạnh của chứng khoán Mỹ đầu tháng 8 mang hai lớp ý nghĩa.

Ở bề mặt, đây là nhịp hồi phục hợp lý sau đợt bán tháo quá mức của nhóm bán dẫn, được hỗ trợ bởi kết quả kinh doanh tích cực và việc căng thẳng địa chính trị tạm lắng.

Nhưng ở tầng sâu hơn, phần lớn tốc độ và biên độ tăng lại đến từ cơ chế phòng hộ quyền chọn, một động lực mang tính cơ học có thể đảo chiều rất nhanh khi cấu trúc vị thế thay đổi.

Việc AMD giảm mạnh ngay sau một báo cáo vượt kỳ vọng là dấu hiệu đầu tiên cho thấy dòng tiền đã bắt đầu chọn lọc hơn, bất chấp chỉ số chung vẫn liên tục lập đỉnh.

Câu trả lời cho việc xu hướng tăng này có bền vững hay không sẽ phụ thuộc vào việc ba yếu tố gồm gamma của dealer, tương quan giữa các cổ phiếu và lợi suất trái phiếu có cùng phát tín hiệu tích cực sau báo cáo việc làm hay không. Nếu cả ba cùng hạ nhiệt, thị trường có cơ sở để kéo dài đà tăng.

Ngược lại, chỉ cần một trong ba yếu tố xấu đi trong khi hai yếu tố còn lại vẫn phát tín hiệu cảnh báo, nguy cơ điều chỉnh sẽ tăng đáng kể dù các chỉ số vẫn đang ở vùng đỉnh lịch sử.

Đối với nhà đầu tư muốn giao dịch trên thị trường quốc tế trong giai đoạn nhạy cảm này, việc theo dõi sát cấu trúc dòng tiền, kiểm tra mức độ uy tín của sàn giao dịch và đánh giá rủi ro trước khi mở vị thế sẽ quan trọng hơn nhiều so với việc chỉ nhìn vào diễn biến tăng giá của chỉ số.

Câu hỏi thường gặp

Gamma squeeze là gì và vì sao nó khiến giá cổ phiếu tăng mạnh bất thường?

Gamma squeeze xảy ra khi các nhà tạo lập thị trường đang ở trạng thái gamma âm buộc phải mua vào tài sản cơ sở để phòng hộ khi giá tăng, tạo ra một vòng xoáy mua đuổi tự củng cố khiến giá tăng nhanh hơn nhiều so với biến động thông thường của thị trường.

Vì sao AMD báo lãi vượt kỳ vọng nhưng cổ phiếu vẫn giảm giá?

Khi một cổ phiếu đã được định giá cho một kịch bản gần như hoàn hảo, một kết quả kinh doanh tốt nhưng không vượt trội đến mức gây bất ngờ thường không đủ để duy trì đà tăng, và dòng tiền có xu hướng chốt lời sau chuỗi tăng dài trước đó.

Dispersion trade là gì trong thị trường quyền chọn?

Đây là chiến lược bán khống biến động ở cấp độ chỉ số và mua vào biến động ở cấp độ từng cổ phiếu riêng lẻ, chỉ sinh lời khi các cổ phiếu trong rổ chỉ số di chuyển độc lập với nhau thay vì đồng loạt cùng chiều.

Lợi suất trái phiếu tăng ảnh hưởng thế nào đến cổ phiếu công nghệ?

Lợi suất tăng thường làm giảm giá trị hiện tại của dòng tiền tương lai mà các doanh nghiệp tăng trưởng dự kiến tạo ra, gây áp lực giảm lên hệ số định giá, dù tác động này có thể bị trì hoãn nếu tâm lý thị trường đang quá lạc quan.

Báo cáo việc làm Mỹ tháng bảy ảnh hưởng thế nào đến tỷ giá đô la?

Một báo cáo mạnh hơn dự báo thường củng cố kỳ vọng Fed duy trì lãi suất cao hoặc thậm chí tăng thêm, hỗ trợ đồng đô la, trong khi một báo cáo yếu hơn dự báo có xu hướng làm suy yếu đồng bạc xanh do kỳ vọng nới lỏng chính sách gia tăng.