Ghế "thường trực" trong Hội đồng Hòa bình của ông Trump có giá 1 tỷ USD

Một quan chức Mỹ khẳng định với CNBC: “Không mất phí để gia nhập Hội đồng Hòa bình, nhưng đóng góp 1 tỷ USD sẽ đảm bảo tư cách thành viên vĩnh viễn” – một cơ chế tài chính chưa từng có tiền lệ trong các tổ chức quốc tế.

Ngày 19/1/2026, thế giới chứng kiến một đề xuất ngoại giao đầy tranh cãi từ chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump: Hội đồng Hòa bình (Board of Peace) - một cơ chế quốc tế mới được Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc thông qua từ tháng 11/2025 để giám sát lệnh ngừng bắn Israel-Hamas - đang mời gọi các quốc gia tham gia với mức phí 1 tỷ USD cho một ghế thành viên thường trực.

Bản dự thảo hiến chương được Bloomberg công bố chi tiết cho thấy, dù các quyết định được thông qua theo đa số phiếu, quyền phê chuẩn cuối cùng thuộc về Chủ tịch Hội đồng - chính là Tổng thống Trump.

Từ lệnh ngừng bắn Gaza đến tham vọng toàn cầu

Hội đồng Hòa bình được thành lập trong khuôn khổ Kế hoạch Toàn diện 20 điểm của Tổng thống Trump nhằm chấm dứt xung đột ở Gaza, vốn được Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc ủng hộ thông qua Nghị quyết 2803 (2025). Ban đầu, nhiệm vụ trọng tâm của Hội đồng là giám sát tái thiết toàn bộ Dải Gaza - một vùng lãnh thổ với hơn 2 triệu cư dân đang chịu cảnh tàn phá nặng nề sau nhiều thập kỷ xung đột.

Tuy nhiên, tầm nhìn của ông Trump cho cơ chế này vượt xa khu vực Trung Đông. Trong một cuộc phỏng vấn với Reuters, ông tuyên bố: “Theo tôi, nó sẽ bắt đầu với Gaza và sau đó giải quyết các xung đột khi chúng phát sinh... giống như - các quốc gia khác đang chiến tranh với nhau”.

Dự thảo hiến chương còn thể hiện tham vọng thay thế các thể chế quốc tế hiện có khi tuyên bố sẽ từ bỏ “những cách tiếp cận và thể chế đã thất bại quá nhiều lần” và hoạt động như “một cơ chế kiến tạo quốc tế linh hoạt và hiệu quả hơn”. Giới phân tích nhận định, nếu thành hiện thực, Hội đồng Hòa bình có thể cạnh tranh vai trò với Liên Hợp Quốc, dẫn đến những thay đổi lớn trong trật tự quốc tế thời hậu Chiến tranh thế giới thứ hai.

Cơ chế thành viên “1 tỷ USD”: Ưu đãi hay thương mại hóa ngoại giao?

Điều gây chú ý nhất trong bản dự thảo hiến chương là điều khoản về tư cách thành viên. Theo đó:

• Các quốc gia thành viên ban đầu sẽ phục vụ một nhiệm kỳ 3 năm.
• Tuy nhiên, những nước đóng góp 1 tỷ USD tiền mặt trong năm đầu tiên hiến chương có hiệu lực sẽ được bảo đảm một ghế thường trực không bị giới hạn nhiệm kỳ.
• Một quan chức Mỹ giải thích với CNBC: “Không mất phí để gia nhập Hội đồng Hòa bình, nhưng đóng góp 1 tỷ USD sẽ đảm bảo tư cách thành viên vĩnh viễn”.

Nhà Trắng sau đó đã lên tiếng phản bác các thông tin về “phí thành viên”, khẳng định không có mức phí tối thiểu nào để tham gia. Thay vào đó, khoản đóng góp 1 tỷ USD được mô tả như một cơ chế để “trao tư cách thành viên thường trực cho những quốc gia đối tác thể hiện sự cam kết sâu sắc đối với hòa bình, an ninh và thịnh vượng”.

Vẫn còn nhiều câu hỏi chưa được làm rõ: Nguồn tiền này sẽ được quản lý ở đâu? Cơ chế giám sát tài chính như thế nào? Dự thảo chỉ đề cập chung chung rằng kinh phí hoạt động sẽ đến từ “các khoản đóng góp tự nguyện” của thành viên và các nguồn khác.

Cơ cấu quyền lực: Trump làm Chủ tịch, Israel bị bất ngờ

Theo dự thảo, Tổng thống Trump sẽ là Chủ tịch khai mạc của Hội đồng Hòa bình và có quyền lựa chọn thành viên mời tham gia. Mặc dù các quyết định sẽ được thông qua theo đa số phiếu của thành viên, Chủ tịch giữ quyền phê chuẩn cuối cùng.

Ngày 17/1, Nhà Trắng công bố danh sách Ban Điều hành Sáng lập gồm 7 thành viên chủ chốt:

• Marco Rubio, Ngoại trưởng Mỹ
• Steve Witkoff, Đặc phái viên của Tổng thống
• Jared Kushner, con rể ông Trump
• Tony Blair, cựu Thủ tướng Anh
• Marc Rowan, CEO Apollo Global Management
• Ajay Banga, Chủ tịch Ngân hàng Thế giới
• Robert Gabriel, Phó Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ

Đáng chú ý, một Ban Điều hành Gaza riêng biệt cũng được thành lập, bao gồm các nhân vật như Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan và quan chức Qatar Ali Al-Thawadi. Chính điều này đã gây phản ứng mạnh từ Israel.

Văn phòng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ngay lập tức ra tuyên bố phản đối: “Thành phần ban điều hành Gaza đã không được thảo luận trước với Israel và mâu thuẫn với chính sách của chúng tôi”. Cựu Thủ tướng Israel Naftali Bennett còn chỉ trích gay gắt: “Việc đưa Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ vào danh sách là phần thưởng cho Hamas”.

Phản ứng của phía Mỹ cũng rất cứng rắn. Một quan chức cấp cao Mỹ nói với Axios: “Đây là cuộc chơi của chúng tôi, không phải của ông ấy (Netanyahu)... Nếu muốn chúng tôi giải quyết vấn đề Gaza, ông ấy phải làm theo cách của chúng tôi”.

Các quốc gia được mời: Ai đồng ý, ai còn cân nhắc?

Tổng thống Trump đã gửi thư mời đến hàng loạt nhà lãnh đạo thế giới tham gia Hội đồng với tư cách “thành viên sáng lập”. Trong đó:

• Argentina: Tổng thống Javier Milei đã công khai chia sẻ thư mời trên mạng xã hội X và bày tỏ vinh dự khi được tham gia.
• Ai Cập: Ngoại trưởng Badr Abdelatty xác nhận Tổng thống Abdel Fattah el-Sisi đã nhận được thư mời.
• Thổ Nhĩ Kỳ: Tổng thống Recep Tayyip Erdoğan cũng nằm trong danh sách được mời.

Các nguồn tin khác còn tiết lộ thêm nhiều quốc gia đã xác nhận nhận được lời mời, bao gồm Canada, Hungary, Ấn Độ, Jordan, Hy Lạp, Síp và Pakistan. Một số quốc gia khác như Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập, Paraguay và Albania đã được mời từ trước đó.

Đặc biệt, Việt Nam cũng đã chính thức nhận lời mời. Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định Việt Nam sẵn sàng tham gia với tư cách Quốc gia Thành viên Sáng lập, đồng thời nhấn mạnh lập trường ủng hộ giải pháp hòa bình dựa trên luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên Hợp Quốc.

Gaza trong vòng xoáy tái thiết

Mục tiêu chính được tuyên bố của Hội đồng Hòa bình là “tái thiết toàn bộ Gaza”, với cam kết rằng “gần như mỗi đồng đô la” huy động được sẽ được dành cho nhiệm vụ này. Một cơ quan kỹ trị Palestine gồm 15 thành viên, do Tiến sĩ Ali Sha'ath lãnh đạo, sẽ chịu trách nhiệm phục hồi các dịch vụ công cơ bản và ổn định đời sống thường nhật tại Gaza.

Tuy nhiên, thách thức là vô cùng lớn. Một báo cáo của Liên Hợp Quốc năm 2024 ước tính việc tái thiết các khu nhà ở bị tàn phá tại Gaza sẽ kéo dài ít nhất đến năm 2040, thậm chí có thể mất thêm nhiều thập kỷ nữa. Chi phí tái thiết ước tính lên tới 50 tỷ USD, trong bối cảnh khoảng 90% cơ sở hạ tầng dân sự đã bị phá hủy.

Trên thực địa, tình hình vẫn rất căng thẳng. Các nguồn tin Palestine cho biết Israel tiếp tục vi phạm lệnh ngừng bắn được Mỹ bảo trợ có hiệu lực từ tháng 10/2025, với hơn 460 người Palestine thiệt mạng và hơn 1.200 người bị thương kể từ đó.

Hamas đã tuyên bố sẵn sàng chuyển giao quyền lực dân sự tại Gaza cho Ủy ban kỹ trị Palestine, nhưng đồng thời nhấn mạnh sẽ không từ bỏ vũ khí. Trong khi đó, Israel vẫn đang chuẩn bị kế hoạch quân sự dự phòng có thể triển khai từ tháng 3/2026 nếu Hamas không tuân thủ yêu cầu giải giáp, dù kế hoạch này cần được Mỹ chấp thuận.

Phản ứng quốc tế: Từ hoài nghi đến chỉ trích

Sáng kiến Hội đồng Hòa bình của ông Trump đã nhận về nhiều phản ứng trái chiều từ cộng đồng quốc tế. Một số chuyên gia và nhà hoạt động nhân quyền lo ngại rằng việc một tổng thống Mỹ giám sát cơ quan điều hành lãnh thổ nước ngoài giống như một cấu trúc thuộc địa kiểu mới.

Báo chí Ả Rập cũng đặt câu hỏi về tính hợp pháp và hiệu quả của mô hình này, đặc biệt khi danh sách ban điều hành ban đầu không bao gồm bất kỳ người Palestine nào. Sự tham gia của cựu Thủ tướng Anh Tony Blair cũng bị chỉ trích do vai trò của ông trong cuộc chiến tranh Iraq và lịch sử chủ nghĩa đế quốc Anh ở Trung Đông.

Tuy nhiên, không thể phủ nhận rằng đề xuất này đã tạo ra một cơ chế tài trợ mới cho tái thiết Gaza - một vấn đề cấp bách mà cộng đồng quốc tế chưa tìm được giải pháp khả thi. Nhà Trắng cam kết Hội đồng sẽ hoạt động mà không có “mức lương cao ngất và bộ máy hành chính cồng kềnh”, tập trung nguồn lực cho mục tiêu tái thiết.

Khi danh sách thành viên đầy đủ của Hội đồng Hòa bình sẽ được công bố trong những tuần tới, thế giới sẽ có cái nhìn rõ hơn về tính khả thi của sáng kiến đầy tham vọng này. Với cơ chế tài chính chưa có tiền lệ, cơ cấu quyền lực tập trung và những phản ứng trái chiều từ các bên liên quan, tương lai của Hội đồng Hòa bình vẫn còn nhiều ẩn số.

Kết luận

Hội đồng Hòa bình với đề xuất ghế thường trực giá 1 tỷ USD không chỉ là một công cụ tái thiết Gaza mà còn thể hiện tầm nhìn địa chính trị rộng lớn hơn của Tổng thống Trump. Trong bối cảnh các thể chế đa phương truyền thống đang đối mặt với nhiều chỉ trích về hiệu quả, sáng kiến này có thể trở thành một hình thức hợp tác quốc tế mới - hoặc một thí nghiệm ngoại giao đầy rủi ro.

Thành công hay thất bại của nó sẽ không chỉ định hình tương lai của Gaza, mà còn có thể làm thay đổi căn bản cách thức cộng đồng quốc tế ứng phó với các cuộc xung đột trong những thập kỷ tới. Với quyền lực tập trung, cơ chế tài chính chưa minh bạch và sự phản đối từ chính đồng minh thân cận như Israel, con đường phía trước của Hội đồng Hòa bình chắc chắn sẽ không bằng phẳng.