BOJ “lỡ nhịp” trong cuộc đua chống lạm phát vì đồng Yên quá yếu?

Bản tóm tắt ý kiến từ cuộc họp tháng 1 của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản vừa được công bố đã phát đi tín hiệu báo động: Nội bộ ngân hàng đang tranh luận sôi nổi về nguy cơ phản ứng chính sách chậm trễ trước lạm phát dai dẳng, mà nguyên nhân chính được chỉ ra là đồng yên yếu kéo dài. Động thái này làm dấy lên kỳ vọng về một quyết định tăng lãi suất sớm hơn dự kiến, đặt chính sách tiền tệ vào thế đối đầu với áp lực chính trị từ cuộc tổng tuyển cử cận kề.

Ngày 2 tháng 2 năm 2026, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản công bố bản tóm tắt ý kiến từ cuộc họp chính sách diễn ra vào các ngày 22 và 23 tháng 1.

Tài liệu này ngay lập tức thu hút sự chú ý của thị trường toàn cầu bởi nó phơi bày một cuộc tranh luận nội bộ căng thẳng, xoay quanh nỗi lo ngại ngày càng lớn rằng BOJ có thể đang bị “behind the curve” - tức là phản ứng chậm trễ và thụ động trong cuộc chiến kiểm soát giá cả.

Giọng điệu chung của các thành viên Hội đồng Chính sách chuyển dịch rõ rệt theo hướng “diều hâu”, với trọng tâm đặt vào áp lực khó kiểm soát từ một đồng yên liên tục mất giá.

“Behind the curve” và lời kêu gọi hành động quyết đoán

Tại cuộc họp tháng 1, BOJ đã quyết định giữ nguyên lãi suất ngắn hạn ở mức 0.75%, mức cao nhất trong ba thập kỷ qua sau đợt tăng vào tháng 12/2025. Tuy nhiên, biên bản ý kiến mới tiết lộ rằng đằng sau quyết định tạm dừng đó là những bàn luận sôi nổi về sự cần thiết phải hành động nhanh hơn.

Một thành viên cảnh báo thẳng thắn: “Nếu môi trường lãi suất nước ngoài thay đổi trong năm nay, sẽ có rủi ro Ngân hàng có thể vô tình rơi vào tình trạng ‘behind the curve’”. Thành viên này nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết phải tiếp tục kéo lãi suất thực của Nhật Bản ra khỏi vùng âm. Một ý kiến khác đồng tình rằng mặc dù rủi ro này chưa hẳn đã hiển hiện rõ ràng, nhưng việc nâng lãi suất một cách kịp thời đang trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Phần lớn các ý kiến trong hội đồng chín thành viên đều ủng hộ việc tiếp tục tăng lãi suất một cách ổn định và có chủ đích. Một số thành viên tỏ ra cứng rắn, cho rằng không cần phải quá lo ngại việc chi phí vay cao hơn sẽ làm tổn hại đến lợi nhuận của doanh nghiệp.

Một ý kiến đặc biệt quyết liệt nhấn mạnh: “Việc ứng phó với giá cả tăng là ưu tiên cấp bách tại Nhật Bản, Ngân hàng không nên dành quá nhiều thời gian để xem xét tác động của việc tăng lãi suất, mà cần tiến hành bước tăng tiếp theo mà không bỏ lỡ thời điểm phù hợp”.

Lời kêu gọi hành động nhanh chóng và dứt khoát này phản ánh mối lo ngại sâu sắc về một thực tế: lạm phát tiêu dùng của Nhật Bản đã liên tục vượt mục tiêu 2% trong suốt gần bốn năm, và các yếu tố mới đang khiến nó trở nên “sticky”, tức dai dẳng và khó giảm.

Đồng Yên yếu: Nhân tố then chốt thổi bùng áp lực lạm phát

Xuyên suốt bản tóm tắt ý kiến, đồng yên yếu được nhắc đến như một mối đe dọa trung tâm đối với ổn định giá cả. Các thành viên chỉ ra rằng rủi ro đối với triển vọng giá cả hiện nay đang nghiêng nhiều hơn về phía tăng, chủ yếu do ba yếu tố: đà tăng lương ổn định, kỳ vọng phục hồi kinh tế toàn cầu, và quan trọng nhất là giá nhập khẩu leo thang vì đồng yên mất giá.

Một thành viên cảnh báo rõ ràng rằng nếu đồng yên tiếp tục suy yếu thêm, quá trình lạm phát hạ nhiệt có thể bị trì hoãn, thậm chí đảo ngược.

Nhận định này được củng cố bởi Báo cáo Triển vọng Kinh tế và Giá cả công bố cùng kỳ, trong đó BOJ thừa nhận sự truyền dẫn từ đồng yên yếu sang giá tiêu dùng trong nước đã trở nên rõ rệt và mạnh mẽ hơn so với trước đây.

Nguyên nhân được cho là do hành vi định giá của doanh nghiệp Nhật Bản đã thay đổi; trong bối cảnh thiếu hụt lao động và làn sóng tăng lương, các công ty giờ đây dễ dàng và sẵn sàng chuyển chi phí nhập khẩu cao hơn sang cho người tiêu dùng.

Hiện tại, tỷ giá USD/JPY đang dao động trong vùng 152-158, gần mức cao trong nhiều thập kỷ, khiến chi phí sinh hoạt tăng cao trở thành vấn đề chính trị nóng bỏng chỉ vài ngày trước cuộc tổng tuyển cử hạ viện vào ngày 8/2/2026.

Bối cảnh kinh tế - chính trị đầy thách thức và dự báo lạc quan

BOJ đang vận hành chính sách trong một môi trường đầy mâu thuẫn. Một mặt, ngân hàng đưa ra những dự báo lạc quan hơn về tăng trưởng, nâng ước tính GDP cho năm tài khính 2025 lên mức trung vị 0.9% (từ 0.7%) và cho năm 2026 là 1.0%. Mặt khác, áp lực chính trị là rất lớn.

Thủ tướng Sanae Takaichi và liên minh cầm quyền đang phải đối mặt với sự bất mãn của cử tri về giá cả leo thang, trong khi bản thân bà Takaichi vẫn công khai ủng hộ lãi suất thấp để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. Sự căng thẳng giữa một BOJ độc lập muốn thắt chặt chính sách để kiểm soát lạm phát và một chính phủ đương nhiệm ưu tiên kích thích kinh tế tạo nên thách thức không nhỏ.

Về triển vọng lạm phát, BOJ dự báo chỉ số CPI lõi (loại trừ thực phẩm tươi) sẽ đạt 2.7% trong năm tài khóa 2025, trước khi giảm nhẹ xuống vùng 1.9-2.0% trong năm 2026 và ổn định quanh mục tiêu 2% vào năm 2027.

Mặc dù nhận định rủi ro đối với giá cả về trung hạn là “cân bằng”, nhưng những cảnh báo trong biên bản họp về đồng yên yếu và lạm phát “sticky” cho thấy sự thận trọng nội bộ là rất cao.

Cuộc đua giữa thị trường và kế hoạch của BOJ

Sự chia rẽ giữa kỳ vọng của thị trường và dự báo của các nhà phân tích phản ánh mức độ bất ổn cao.

Thị trường swap hiện định giá khoảng 80% khả năng BOJ sẽ nâng lãi suất lên 1% ngay trong tháng 4/2026, dựa trên logic rằng đồng yên yếu sẽ tiếp tục đẩy nhanh đà lạm phát, buộc ngân hàng trung ương phải hành động sớm. Ngược lại, một cuộc khảo sát của Reuters với các nhà phân tích lại cho thấy đa số kỳ vọng BOJ sẽ chờ đợi đến tận tháng 7 mới thực hiện bước đi tiếp theo.

Sự chênh lệch này một phần đến từ cách tiếp cận của Thống đốc Kazuo Ueda. Ông Ueda nhiều lần công khai bác bỏ quan điểm cho rằng BOJ đang “behind the curve”, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải duy trì hỗ trợ cho nền kinh tế. Tuy nhiên, bản tóm tắt ý kiến cho thấy quan điểm “diều hâu” đang lan rộng và chiếm ưu thế trong Hội đồng Chính sách.

Các hãng tin tài chính lớn như Bloomberg và Financial Times đều nhận định rằng bản tóm tắt này cho thấy một sự cấp bách mới nổi, và hội đồng của Thống đốc Ueda có thể sẽ hành động nhanh hơn so với dự báo chung của thị trường.

Các chuyên gia từ Oxford Economics và ING cũng cảnh báo rằng một đợt giảm giá mạnh tiếp theo của đồng yên có thể là “giọt nước tràn ly”, buộc BOJ phải tăng lãi suất ngay trong nửa đầu năm 2026, bất chấp lịch trình ban đầu.

Kết luận

Bản tóm tắt ý kiến tháng 1/2026 của BOJ đã vẽ nên một bức tranh rõ nét: Ngân hàng trung ương Nhật Bản đang đứng trước một ngã rẽ quan trọng. Áp lực kép từ đồng yên yếu kỷ lục và lạm phát dai dẳng đang đẩy các nhà hoạch định chính sách vào thế buộc phải lựa chọn giữa việc bảo vệ sức mua nội tệ và duy trì môi trường tài chính hỗ trợ tăng trưởng.

Mặc dù yếu tố chính trị từ cuộc bầu cử tháng 2 có thể tạo ra một vài trì hoãn ngắn hạn, nhưng giọng điệu cảnh báo mạnh mẽ trong nội bộ về nguy cơ “behind the curve” cho thấy xu hướng thắt chặt tiền tệ là không thể đảo ngược.

Câu hỏi then chốt hiện nay không còn là “liệu BOJ có tăng lãi suất nữa hay không”, mà là “hành động đó sẽ diễn ra chính xác vào thời điểm nào” - tháng 4, tháng 7, hay thậm chí sớm hơn nữa. Diễn biến của tỷ giá USD/JPY và các dữ liệu lương bổng, giá cả trong những tuần tới sẽ là chìa khóa quyết định cho câu trả lời cuối cùng này.