Pháp đề xuất thuế 30% với hàng Trung Quốc: Bắc Kinh lập tức cảnh báo 'thuế đối ứng' lên rượu vang

Ngày 9 tháng 2 vừa qua, Cơ quan Chiến lược và Kế hoạch (Haut-Commissariat à la Stratégie et au Plan) – đơn vị tham mưu trực tiếp cho Thủ tướng Pháp, đã phát hành một báo cáo dài hơi về sức ép cạnh tranh từ Trung Quốc đối với nền công nghiệp châu Âu. Điểm gây chú ý nhất không nằm ở những cảnh báo quen thuộc về xe điện hay pin, mà là hai đề xuất chính sách mang tính bước ngoặt.

Thứ nhất, thiết lập mức thuế quan chung 30% đối với toàn bộ hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc. Thứ hai, nếu thuế quan khó thực thi do thiếu đồng thuận, hãy can thiệp tiền tệ để phá giá đồng euro từ 20% đến 30% so với nhân dân tệ.

Đây là lần đầu tiên một cơ quan chính phủ Pháp công khai đề xuất công cụ tỷ giá như vũ khí thương mại, dù báo cáo cũng thẳng thắn thừa nhận đây là phương án “phức tạp” và “khó đạt đồng thuận” giữa các ngân hàng trung ương.

Luận điểm xuyên suốt của báo cáo là: các công cụ phòng vệ thương mại hiện tại của EU đã tỏ ra bất lực trước sự trỗi dậy của Trung Quốc. Điều tra chống bán phá giá quá chậm, hạn ngạch thép chỉ mang tính cục bộ. Trong khi đó, chênh lệch chi phí sản xuất giữa Trung Quốc và châu Âu hiện dao động 30–40%, thậm chí trên 60% ở một số phân khúc.

Chất lượng hàng Trung Quốc không còn là vấn đề; thậm chí trong lĩnh vực hạt nhân, máy công cụ, robot và AI, các doanh nghiệp Trung Quốc được đánh giá có thể thi công nhanh gấp 4 lần với chi phí chỉ bằng 1/4, trong khi vẫn đáp ứng tiêu chuẩn an toàn tương đương.

Nước Đức – tâm chấn của cơn địa chấn cạnh tranh. Báo cáo ước tính gần 2/3 sản lượng sản xuất nội địa của Đức đang bị đặt trong tình trạng báo động, 1/3 kim ngạch xuất khẩu của nước này cũng chịu chung số phận. Với Pháp, khoảng 1/4 hàng xuất khẩu bị ảnh hưởng trực tiếp. Những con số này được dẫn ra để biện minh cho luận điểm rằng đã đến lúc “thay đổi cách tiếp cận”.

Ngay khi báo cáo được công bố, Bộ trưởng Tài chính Pháp Roland Lescure đã có động thái điều tiết. Trong cuộc họp báo ngày 10/2, ông cho rằng thặng dư thương mại Trung Quốc với EU ở mức “không bền vững”, nhưng không có giải pháp “một kích cỡ cho tất cả”. Ông chủ trương tiếp cận có trọng điểm, chỉ áp thuế với những lĩnh vực có dấu hiệu cạnh tranh không lành mạnh rõ ràng, đồng thời nhấn mạnh đối thoại song phương vẫn là kênh ưu tiên.

Tuy nhiên, tín hiệu từ Lescure không làm dịu đi sức nóng từ đề xuất 30% – bởi bản thân Pháp cũng đang đảm nhiệm vai trò Chủ tịch luân phiên G7 năm nay và từng gợi ý có thể đưa biến động tỷ giá vào chương trình nghị sự.

Phản ứng từ Bắc Kinh

Ngày 11/2, tài khoản mạng xã hội “玉渊谭天” (Uyên Đàm Thiên) – đơn vị truyền thông có liên kết với Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV) – đã đăng tải phân tích dài. Nội dung khẳng định đề xuất của Pháp chỉ nhắm riêng vào Trung Quốc, vi phạm tinh thần WTO và “tương đương với tuyên chiến thương mại”. Cảnh báo được đưa ra rõ ràng: Trung Quốc có thể kích hoạt điều tra đối với rượu vang Pháp, hoặc áp thuế đối ứng lên hàng hóa EU nếu Paris tiếp tục thúc đẩy kế hoạch này.

Điều đáng nói: đây không phải lần đầu tiên ngành rượu mạnh Pháp đứng trước “lằn ranh đỏ” từ thị trường Trung Quốc. Năm 2024, sau hơn một năm điều tra chống bán phá giá, Bắc Kinh đã miễn thuế cho ba nhà sản xuất cognac lớn nhất nước Pháp gồm Pernod Ricard, LVMH và Rémy Cointreau – động thái được giới quan sát đánh giá là một ván cờ có chủ đích, sau khi Pháp là thành viên tích cực ủng hộ mức thuế 38% của EU lên xe điện Trung Quốc.

Hệ quả của lần “thoát hiểm” năm đó giờ đây lộ diện qua những con số. Theo Liên đoàn Xuất khẩu Rượu vang và Rượu mạnh Pháp (FEVS), doanh số xuất khẩu cognac và các sản phẩm từ nho sang Trung Quốc năm 2025 giảm 20%, chỉ còn 767 triệu euro, tương đương 914 triệu USD, mức thấp nhất trong ít nhất 25 năm qua. Giới chủ hãng rượu Pháp đã có những than phiền đầy bi quan rằng căng thẳng địa chính trị đang “đặt dấu chấm hết cho kỷ nguyên cognac tại Trung Quốc”.

Thị trường chứng khoán ngay lập tức phản ứng. Sau cảnh báo từ “Uyên Đàm Thiên”, cổ phiếu Rémy Cointreau có lúc rơi 2,2%, Pernod Ricard mất 1% trước khi thu hẹp đà giảm.

Về phía chính quyền Pháp, người phát ngôn Maud Bregeon xác nhận: “Đề xuất hiện tại chưa được chính phủ tiếp nhận, nhưng điều đó không có nghĩa nó vô căn cứ”. Cách nói lưỡng lự này phản ánh một thực tế: nội các Pháp chưa sẵn sàng “bật đèn xanh” cho kế hoạch quá khích, nhưng cũng không muốn từ bỏ hoàn toàn một công cụ đang gây áp lực lên Trung Quốc.

Khi “giảm phụ thuộc” trở thành bài toán nan giải

Nếu nhìn vào bức tranh tổng thể thương mại EU năm 2026, có thể thấy đề xuất của Pháp không phải hiện tượng cá biệt, mà là đỉnh điểm của chiến lược “giảm thiểu rủi ro” (de-risking) đã được EU theo đuổi từ nhiều năm qua.

Trung tâm WTO và Hội nhập (VCCI) trong báo cáo ngày 6/2 chỉ rõ: EU vẫn coi Trung Quốc là mục tiêu số một của các biện pháp phòng vệ thương mại, trong bối cảnh thâm hụt thương mại của EU với Trung Quốc vượt 300 tỷ euro năm 2024.

Song song với việc siết chặt với Bắc Kinh, Brussels đang đẩy nhanh đàm phán FTA với Mercosur, Ấn Độ và Indonesia như một nỗ lực “san sẻ rủi ro”. Dù vậy, những nỗ lực này vấp phải rào cản nội khối: Pháp, Ba Lan, Italy vẫn phản đối mạnh hiệp định Mercosur vì lo ngại nông sản Nam Mỹ tràn ngập thị trường.

Một tầng phân tích khác từ giới quan sát chỉ ra rằng châu Âu đang ngày càng thực dụng hóa quan hệ với Trung Quốc. Năm 2023, kim ngạch thương mại EU-Trung đã vượt 800 tỷ euro, Trung Quốc duy trì vị trí đối tác hàng đầu năm thứ 8 liên tiếp. Trong khi Mỹ vẫn là trụ cột an ninh không thể thay thế, thì hợp tác kinh tế với Trung Quốc lại là van xả áp lực lạm phát và duy trì năng lực cạnh tranh cho ngành sản xuất châu Âu.

Điều này lý giải vì sao chiến lược “tam trọng” (đối tác – đối thủ – đối thủ hệ thống) của EU ngày càng nghiêng về phía “đối tác” hơn, bất chấp những tuyên bố cứng rắn.

Những con số biết nói và câu hỏi chưa lời đáp

Quay trở lại với cục diện hiện tại, có ba yếu tố cần được cân nhắc.

Thứ nhất, đề xuất 30% không chỉ là câu chuyện thuế quan. Nó phơi bày nỗi ám ảnh mang tên “năng lực cạnh tranh” của châu Âu. Ngay cả khi không được thông qua, nó đã hoàn thành vai trò như một tín hiệu cảnh báo rằng châu Âu sẵn sàng đặt câu hỏi về các quy tắc thương mại toàn cầu mà chính họ từng kiến tạo.

Thứ hai, Trung Quốc đã có kịch bản ứng phó. Từ cognac năm 2024 đến cảnh báo rượu vang năm 2026, mô-típ “điều tra – miễn trừ có chọn lọc – gây sức ép” lặp lại có chủ ý. Ngành rượu vang Pháp với giá trị xuất khẩu hàng tỷ euro sang Trung Quốc đang trở thành quân bài thương lượng. Bất kỳ động thái nào từ Paris cũng sẽ được đáp trả tương xứng – và lịch sử cognac là bằng chứng.

Thứ ba, thị trường tài chính không chờ đợi chính trị gia. Cổ phiếu các hãng rượu Pháp đã “bỏ phiếu” bằng sự sụt giảm ngay khi cảnh báo vừa phát đi. Giới đầu tư hiểu rằng trong một cuộc chiến thương mại, không có nhà vô địch tuyệt đối – chỉ có những chuỗi cung ứng bị đứt gãy và các bảng cân đối kế toán bị bào mòn.

Ngày 12/02/2026, thời điểm bài viết này được thực hiện, cả Paris và Bắc Kinh đều chưa hành động. Nhưng các dòng tít đã được đặt, các công cụ đã được chuẩn bị, và lằn ranh giữa “đe dọa” và “tuyên chiến” chưa bao giờ mỏng manh đến thế.