Lạm phát Tokyo lần đầu tiên tụt xuống dưới 2%: Bài toán khó cho kế hoạch tăng lãi suất của BOJ

Ngày 27 tháng 2 năm 2026, Bộ Nội vụ Nhật Bản công bố dữ liệu lạm phát tại thủ đô Tokyo, một trong những chỉ báo quan trọng bậc nhất để dự báo xu hướng giá cả trên toàn quốc. Chỉ số giá tiêu dùng lõi (core CPI) chỉ tăng 1,8% so với cùng kỳ năm trước, con số này thấp hơn mức tăng 2,0% của tháng Một và lần đầu tiên sau bốn tháng đánh mất ngưỡng 2% mà Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) theo đuổi. Điều đáng nói, kết quả này còn thấp hơn cả mức dự báo khiêm tốn 1,7% từ giới phân tích, bất chấp việc chỉ số CPI tổng thể có nhích nhẹ từ 1,5% lên 1,6%.

Sự suy giảm của lạm phát lõi đến từ hai nguyên nhân chính. Thứ nhất, đà tăng giá thực phẩm đã hạ nhiệt đáng kể khi các đợt tăng giá mạnh từ năm trước dần đi vào quá khứ. Thứ hai, các chính sách hỗ trợ hóa đơn tiện ích từ chính phủ của Thủ tướng Sanae Takaichi bắt đầu phát huy tác dụng, kéo chi phí năng lượng đi xuống. Đây là một phần trong nỗ lực nhằm giảm bớt gánh nặng chi tiêu cho người dân, nhưng hệ quả tất yếu là tạo ra áp lực giảm phát ngắn hạn lên các chỉ số đo lường.

Tuy nhiên, bức tranh lạm phát tại Nhật Bản không đơn giản chỉ là câu chuyện giảm nhiệt. Một chỉ số quan trọng khác là “lõi lõi” (core-core CPI) - loại trừ cả thực phẩm tươi sống lẫn năng lượng, lại ghi nhận mức tăng 2,5% trong tháng Hai, cao hơn so với mức 2,4% của tháng trước. Sự trái chiều này phản ánh một thực tế tinh tế: lạm phát tổng thể đang chậm lại vì các yếu tố mang tính tạm thời từ chính sách và chu kỳ giá lương thực, nhưng áp lực giá cả cơ bản, đặc biệt từ khu vực dịch vụ và tiền lương, vẫn đang âm ỉ duy trì ở mức cao hơn mục tiêu.

Bối cảnh này đặt Ngân hàng Trung ương Nhật Bản vào một tình thế tiến thoái lưỡng nan. Trong cuộc họp tháng Giêng, BOJ đã quyết định giữ nguyên lãi suất ở mức 0,75% với tỷ lệ bỏ phiếu 8-1. Thành viên Hajime Takata, người được xem là “diều hâu” nhất trong Hội đồng, đã bỏ phiếu chống và kêu gọi tăng lên 1,0% ngay lập tức với lý do Nhật Bản đã đạt được mục tiêu lạm phát bền vững.

Quan điểm của Takata hiện nay càng trở nên cứng rắn hơn khi trong một bài phát biểu tại Kyoto vào ngày 26 tháng 2, ông nhấn mạnh rằng nguy cơ lạm phát vượt mục tiêu do các cú sốc bên ngoài vẫn hiện hữu và đã đến lúc BOJ phải chuyển từ tư duy chống giảm phát sang ngăn chặn lạm phát quá nóng.

Dữ liệu mới nhất từ Tokyo, dù cho thấy lạm phát lõi chậm lại, nhưng không hề làm suy yếu lập luận của phe diều hâu. Ngược lại, chỉ số core-core 2,5% là minh chứng cho thấy vòng xoáy tiền lương - giá cả đang vận hành đúng như kỳ vọng của BOJ.

Các chuyên gia từ Oxford Economics và Capital Economics đều nhận định rằng sự chậm lại của chỉ số lõi chỉ là nhất thời do tác động cơ học từ trợ cấp nhiên liệu và hiệu ứng cơ sở. Norihiro Yamaguchi, chuyên gia kinh tế trưởng tại Oxford Economics, dự báo BOJ sẽ tăng lãi suất lên 1% vào tháng Sáu sau khi có dữ liệu về đàm phán lương mùa xuân. Abhijit Surya từ Capital Economics cũng đồng quan điểm rằng các điều kiện cho một đợt tăng lãi suất sẽ chín muồi vào giữa năm.

Thị trường tài chính dường như cũng đang đặt cược theo hướng đó. Đồng yên đã phục hồi nhẹ lên mức 155,99 yên đổi một đô la sau khi Thống đốc Kazuo Ueda để ngỏ khả năng xem xét dữ liệu tại các cuộc họp tháng Ba và tháng Tư để đưa ra quyết định tiếp theo. Các nhà phân tích của Bank of America nhận định việc để đồng yen mất giá không được kiểm soát sẽ tiềm ẩn rủi ro chính trị lớn, và BOJ khó có thể đứng yên.

Các thị trường tương lai hiện đang phản ánh khoảng 70% khả năng sẽ có một đợt tăng lãi suất trước tháng Tư.

Tác động của quyết định này không chỉ dừng lại trong phạm vi nước Nhật, bởi nếu BOJ thực sự thắt chặt chính sách nhanh hơn dự kiến, đồng yên mạnh lên có thể làm đảo lộn các giao dịch carry trade vốn đã tồn tại hàng thập kỷ, khiến dòng vốn chảy ngược từ các thị trường trái phiếu quốc tế như Mỹ và châu Âu trở về Nhật Bản. Điều này có thể đẩy lợi suất trái phiếu toàn cầu tăng và gây áp lực lên thị trường chứng khoán, đặc biệt là nhóm cổ phiếu công nghệ vốn nhạy cảm với chi phí vốn. Các thị trường mới nổi, nơi phụ thuộc nhiều vào dòng vốn ngoại, sẽ phải theo dõi sát sao từng động thái từ Tokyo.

Bài toán của BOJ lúc này là làm sao dung hòa giữa một thực tế lạm phát lõi đang chậm lại vì các biện pháp hỗ trợ của chính phủ, với một xu hướng nền tảng vẫn đang vận hành trên mục tiêu. Thông điệp từ các quan chức như Takata đã rất rõ ràng: “bình minh thực sự” đã đến và đã đến lúc chuyển số.

Câu hỏi đặt ra cho thị trường không phải là BOJ có tăng lãi suất hay không, mà là họ sẽ tăng vào tháng Ba, tháng Tư hay tháng Sáu. Với chỉ số core-core vẫn đang nhích lên từng tháng, có vẻ như thời điểm BOJ hành động đang đến rất gần.