Trump áp thuế 100% dược phẩm có nhãn hiệu, điều chỉnh thuế kim loại

Ngày 2 tháng 4 năm 2026, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ra lệnh áp mức thuế 100% đối với một số mặt hàng dược phẩm có nhãn hiệu (branded pharmaceuticals) nhập khẩu, đồng thời tái cấu trúc toàn diện các mức thuế đối với thép, nhôm và đồng. Động thái này diễn ra đúng dịp kỷ niệm một năm ngày ông công bố các mức thuế đối ứng trên phạm vi toàn cầu, sự kiện được Nhà Trắng gọi là “Ngày Giải phóng” (Liberation Day).

Theo nội dung sắc lệnh mới, các nhà sản xuất nước ngoài đối với sản phẩm có bằng sáng chế phải đồng thời đáp ứng hai yêu cầu để được miễn hoàn toàn thuế: thứ nhất là cam kết chuyển dịch sản xuất sang Mỹ, thứ hai là đàm phán với chính phủ Mỹ để cắt giảm giá thuốc kê đơn.

Nếu chỉ chuyển một phần sản xuất sang Mỹ mà không có thỏa thuận về giá, các công ty sẽ chịu mức thuế 20%. Trường hợp không thực hiện bất kỳ điều kiện nào, mức thuế áp dụng lên hàng nhập khẩu của họ là 100%.

Một quan chức chính quyền cho biết các công ty dược phẩm lớn sẽ có 120 ngày để tuân thủ trước khi mức thuế 100% có hiệu lực, trong khi các nhà sản xuất nhỏ hơn được gia hạn lên 180 ngày. Đáng chú ý, các mức thuế này không được áp dụng đồng đều cho tất cả các quốc gia. Các thỏa thuận thương mại với Liên minh châu Âu (EU), Nhật Bản, Hàn Quốc và Thụy Sĩ sẽ giới hạn mức thuế đối với dược phẩm có nhãn hiệu ở mức trần 15%. Mỹ và Anh cũng đã chốt một thỏa thuận riêng, đảm bảo mức thuế 0% đối với dược phẩm sản xuất tại Anh trong ít nhất ba năm, trong bối cảnh Anh đang mở rộng cơ sở sản xuất trên lãnh thổ Mỹ.

Về thuế kim loại, Trump ban hành một sắc lệnh riêng với ba điểm điều chỉnh chính. Thứ nhất, mức thuế 50% đối với hàng hóa thô (commodity imports) bằng thép, nhôm và đồng vẫn được giữ nguyên, nhưng cách tính thuế thay đổi: thay vì áp lên giá trị nhập khẩu được kê khai, nay áp lên giá bán tại thị trường Mỹ. Quan chức Mỹ cho rằng giá trị nhập khẩu trước đây thường bị khai thấp một cách giả tạo. Thứ hai, đối với nhiều sản phẩm phái sinh (derivative products) làm từ ba loại kim loại này, mức thuế được cắt giảm một nửa từ 50% xuống 25%. Thứ ba, các sản phẩm có hàm lượng kim loại dưới 15% theo trọng lượng sẽ được miễn hoàn toàn thuế, điển hình như hộp đựng chỉ nha khoa có gắn lưỡi dao cắt nhỏ bằng thép.

Nhà Trắng cũng thông báo cắt giảm thuế đối với một số thiết bị công nghiệp và lưới điện có hàm lượng kim loại cao từ 50% xuống 15%, áp dụng đến hết năm 2027 nhằm hỗ trợ xây dựng cơ sở hạ tầng và trung tâm dữ liệu. Sắc lệnh về thuế kim loại có hiệu lực ngay sau nửa đêm thứ Hai, tức rạng sáng ngày 6 tháng 4 năm 2026 theo giờ Mỹ.

Các động thái này diễn ra trong bối cảnh Tòa án Tối cao Mỹ hồi tháng 2 năm 2026 đã tuyên bố các mức thuế dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) mà Trump áp dụng một năm trước là bất hợp pháp. Phán quyết này dẫn đến mệnh lệnh từ tòa án cấp dưới yêu cầu Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ (CBP) xây dựng kế hoạch hoàn trả khoảng 166 tỷ USD tiền thuế đã thu được. Các mức thuế mới lần này được ban hành dựa trên Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962, Mục 232, vốn không bị ảnh hưởng bởi phán quyết của Tòa án Tối cao.

Ngay sau khi các sắc lệnh được công bố, Phòng Thương mại Mỹ (U.S. Chamber of Commerce) đã lên tiếng chỉ trích. Neil Bradley, Giám đốc chính sách của tổ chức này, tuyên bố rằng một chương trình thuế quan phức tạp mới đối với dược phẩm sẽ làm tăng chi phí chăm sóc sức khỏe cho các gia đình Mỹ.

Ông cũng cảnh báo những thay đổi đối với thuế kim loại sẽ đẩy giá tiêu dùng lên cao và gia tăng áp lực lên các ngành sản xuất, xây dựng và năng lượng - những lĩnh vực vốn đã chịu ảnh hưởng nặng nề từ chi phí đầu vào tăng cao và các thách thức chuỗi cung ứng kéo dài. Phòng Thương mại nhấn mạnh rằng một năm với các mức thuế cao hơn của Trump đã làm tăng giá và tạo thêm áp lực chi phí cho nhiều ngành công nghiệp.

Ở chiều ngược lại, Hiệp hội Nhà sản xuất Thép Mỹ (Steel Manufacturers Association) dành sự ủng hộ. Chủ tịch Philip Bell ca ngợi chính quyền đã “định lượng đúng” (right-sizing) danh sách các sản phẩm phái sinh từ kim loại và cập nhật phương pháp định giá để đảm bảo các mức thuế “vẫn được nhắm mục tiêu chính xác nhằm hỗ trợ sự phục hưng của ngành thép Mỹ mà không làm suy yếu các mục tiêu kinh tế rộng lớn hơn”.

Các nhóm doanh nghiệp cũng chỉ trích việc bổ sung thêm áp lực chi phí mới vào thời điểm cuộc chiến với Iran đang đẩy giá năng lượng tăng cao. Jamieson Greer, Đại diện Thương mại Mỹ, bảo vệ các biện pháp này và cho rằng các mức thuế dựa trên IEEPA trước đây đã đóng vai trò như “nút khởi động lại” (reset button) cho một hệ thống thương mại toàn cầu đang đổ vỡ.

Ông Greer khẳng định các chính sách thuế quan đã thúc đẩy doanh nghiệp xây dựng nhà máy mới tại Mỹ, nâng cao tiền lương cho công nhân và củng cố chuỗi cung ứng quan trọng, đồng thời tuyên bố “những điều tốt nhất vẫn chưa đến”.