Trước Thượng đỉnh Mỹ-Trung 14/5: Bốn mặt trận đang âm thầm định lại trật tự tiền tệ toàn cầu

Có những tuần lễ mà tất cả các mảnh ghép quan trọng của nền tài chính toàn cầu tình cờ xuất hiện cùng một lúc và buộc người ta phải nhìn lại bức tranh lớn hơn. Tuần trước hội nghị thượng đỉnh Trump-Tập tại Bắc Kinh ngày 14-15/5 là một trong những tuần như vậy.

Trong khi báo chí tập trung vào chương trình nghị sự ngoại giao, bốn mặt trận tài chính hoàn toàn riêng biệt đang âm thầm kéo về phía nhau: đồng nhân dân tệ lặng lẽ leo lên đỉnh cao nhất trong ba năm, Trung Quốc đang bằng một cách kỳ lạ nào đó “cầm cương” giá dầu toàn cầu mà không cần tuyên bố một chính sách nào, cuộc chiến pháp lý cho đồng đô la kỹ thuật số đang đặt nền móng cho dạng thực dân hóa tiền tệ mà sử sách chưa từng ghi chép, và đất hiếm, thứ nguyên liệu quyết định ai có thể sản xuất vũ khí trong thế kỷ 21, đang trở thành quân bài địa chiến lược mà không cần đến bất kỳ bàn đàm phán nào để phát huy sức mạnh.

Bốn câu chuyện, một kẻ chủ mưu chung. Và đủ thứ để khiến bất kỳ nhà phân tích forex nào phải viết lại kịch bản của mình.

Tại sao Mỹ và Trung Quốc không thể thực sự “ly hôn”

Trước khi đi vào từng mặt trận, có một nghịch lý cấu trúc nền tảng mà gần như có thể giải thích mọi thứ đang xảy ra: Mỹ và Trung Quốc không thể tách rời, ngay cả khi cả hai đều muốn.

Thặng dư tài khoản vãng lai của Trung Quốc trong năm 2025 đạt mức kỷ lục gần 735 tỷ đô la, theo dữ liệu chính thức từ Cục Quản lý Ngoại hối Nhà nước Trung Quốc. Trong quý IV/2025 riêng lẻ, con số này là 242 tỷ đô la, thặng dư hàng hóa chạm kỷ lục 297 tỷ đô la khi xuất khẩu leo lên mức cao lịch sử bất chấp thuế quan của Mỹ.

Mỗi đô la trong số 735 tỷ này phải được “tái đầu tư” ra thị trường thế giới theo cơ chế cán cân thanh toán cơ bản nhất: thặng dư không biến mất, nó chỉ được tái phân bổ. Câu hỏi là “vào đâu.”

Câu trả lời lịch sử là vào trái phiếu kho bạc Mỹ, thứ mà Bắc Kinh đã nắm giữ 1,04 nghìn tỷ đô la vào cuối năm 2021. Tính đến tháng 2/2026, con số này đã rút xuống còn 693 tỷ đô la, tức giảm hơn 357 tỷ đô la, tương đương 34%, chỉ trong bốn năm.

Trung Quốc rơi từ vị trí chủ nợ lớn thứ hai xuống thứ ba của chính phủ Mỹ, sau Nhật Bản và Anh. Điều này không xảy ra ngẫu nhiên: nó là chiến lược có chủ đích, được thúc đẩy một phần bởi bài học từ việc Nga mất đi khoảng 300 tỷ đô la tài sản dự trữ bị đóng băng sau năm 2022.

Song đây là phần nghịch lý: dù có giảm tỷ trọng trái phiếu Mỹ đến đâu, Trung Quốc vẫn phải đặt thặng dư 735 tỷ đô la đó vào một nơi nào đó. Và trong thị trường tài chính toàn cầu, không có thị trường nào đủ sâu, đủ thanh khoản và đủ an toàn để hấp thụ dòng tiền tái tái đầu tư khổng lồ đó trừ chính thị trường Mỹ.

Đây là “bẫy cấu trúc”: Trung Quốc vừa muốn giảm phụ thuộc vào đô la, vừa không thể làm điều đó nếu không sẵn sàng chịu tổn thất trên danh mục tài sản đô la khổng lồ của mình và chấp nhận tình trạng thiếu thị trường thay thế đủ sức chứa. Hai nền kinh tế này bị buộc chặt với nhau bởi chính quy mô của sự mất cân đối giữa họ.

Đây là ngữ cảnh thiết yếu nhất để hiểu tại sao hội nghị thượng đỉnh ngày 14/5 dù có “nothingburger” về mặt tuyên bố, vẫn có ý nghĩa thực tế sâu xa hơn bề ngoài rất nhiều.

Việt Nam ở đâu khi Trung Quốc vẫn thắng dù bị Mỹ áp thuế kỷ lục?

Mỹ áp thuế lên tới 145% vào hàng Trung Quốc nhưng thặng dư toàn cầu của Bắc Kinh vẫn tăng lên kỷ lục 1,2 nghìn tỷ đô la. Bài phân tích chuyên sâu về tam giác thương mại Mỹ-Trung-ASEAN, cơ chế can thiệp tỷ giá của PBOC, dòng FDI vào Việt Nam và những hàm ý cho thị trường forex mà ít người nhìn thấy.

Thông tin 2026-05-07

相关内容

Nhân Dân tệ đang nói gì

Mỗi buổi sáng trước khi thị trường mở cửa, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc ấn định tỷ giá tham chiếu trung tâm của nhân dân tệ so với đô la. Đây là mức giá mà từ đó tỷ giá thực tế được phép dao động trong biên độ 2% theo cả hai chiều. Trong thực tế, đồng tiền này hiếm khi chạm đến biên độ đó; điều quan trọng là hướng của mức cố định này, và hướng đó hiện đang rõ như ban ngày.

Vào ngày 8/5, PBOC ấn định mức tham chiếu tại CNY 6,8487, thấp nhất kể từ tháng 3/2023. Cùng ngày đó, onshore yuan chạm 6,8033 đổi một đô la, mức cao nhất kể từ tháng 2/2023.

Kể từ đầu năm, đồng nhân dân tệ giao dịch trong nước đã tăng khoảng 2,6%, phiên bản offshore tăng 2,4%, sau khi đã ghi nhận mức tăng lần lượt gần 4,25% và 5% trong cả năm 2025. Tính trong khu vực châu Á, đây là thành tích cao thứ hai trong nhóm các đồng tiền thị trường mới nổi, chỉ sau ringgit Malaysia với khoảng 3,5%.

Phó Thống đốc PBOC Zou Lan, khi được hỏi về đà tăng này trong tuần qua, đã trả lời rằng Trung Quốc “không có nhu cầu giành lợi thế cạnh tranh thương mại thông qua phá giá tiền tệ.” Câu trả lời ngắn gọn ấy thực chất là thông điệp ngoại giao quan trọng nhất trước thềm thượng đỉnh, bởi vì thao túng tiền tệ từng là một trong những cáo buộc định kỳ của Washington dành cho Bắc Kinh.

Bằng cách để đồng nhân dân tệ tăng có kiểm soát ngay trước khi Trump đặt chân đến Bắc Kinh, Bắc Kinh đang ngầm nói: “Chúng tôi không chơi bài phá giá.”

Nhưng tại sao PBOC lại tự tin đến vậy? Câu trả lời nằm ở hai con số: Goldman Sachs ước tính vào cuối năm 2025 rằng nhân dân tệ đang bị định giá thấp khoảng 25% so với giá trị cơ bản, trong khi Gavekal Dragonomics tính toán tỷ giá thực hiệu lực vẫn thấp hơn đỉnh năm 2022 khoảng 15%.

Nói cách khác, Bắc Kinh có “không gian chịu đựng” rộng đến mức nhân dân tệ có thể tăng thêm đáng kể mà không làm đau lưng nhà xuất khẩu. Đây là một lợi thế đàm phán tinh tế: Washington không thể ép Bắc Kinh phá giá khi Bắc Kinh vốn đang giữ đồng tiền dưới mức cân bằng.

Quan trọng hơn, cần hiểu cơ chế tái đầu tư thặng dư đang thay đổi như thế nào.

Bên cạnh việc tiếp tục rút dần khỏi trái phiếu kho bạc Mỹ, dữ liệu cho thấy PBOC đã mua vàng liên tục trong 17 tháng liên tiếp, đưa tổng dự trữ vàng lên khoảng 2.313 tấn, theo báo cáo tháng 3/2026. Vàng hiện chiếm khoảng 10% tổng dự trữ ngoại hối Trung Quốc, vẫn còn thấp hơn nhiều so với mức bình quân toàn cầu 15-20%, nghĩa là còn dư địa tích lũy đáng kể.

Điều đặc biệt ý nghĩa là, đến cuối quý I/2026, vàng và trái phiếu kho bạc Mỹ lần đầu tiên trong 30 năm nắm giữ thị phần tương đương nhau trong tổng dự trữ ngân hàng trung ương toàn cầu, mỗi bên khoảng 25%. Đây là bước ngoặt lịch sử, dù không một dòng tin tức nào viết về nó theo cách xứng tầm.

Đường về trước của nhân dân tệ, theo giới chiến lược gia, nhắm vào ngưỡng 6,80, rồi xa hơn là vùng 6,68-6,70 trong những tháng tới nếu môi trường vĩ mô tiếp tục đi theo chiều đồng đô la yếu. Các phân tích từ OCBC và Maybank đều nhất quán nhận định rằng sự kiện Iran hòa dịu và bầu không khí ngoại giao tích cực trước thượng đỉnh là yếu tố xúc tác ngắn hạn để CNY tiếp tục xu hướng tăng giá đã bắt đầu từ năm ngoái.

Thượng đỉnh 14-15/5: Cái gì quan trọng thực sự không xuất hiện trong tuyên bố chung

Trump sẽ đặt chân đến Bắc Kinh vào ngày 14/5 để hội đàm với Tập Cận Bình, trở thành tổng thống Mỹ đầu tiên thăm cấp nhà nước Trung Quốc kể từ chuyến đi của chính ông vào tháng 11/2017. Gần một thập kỷ trống rỗng trong ngoại giao cấp cao nhất, thống kê lịch sử đủ nói lên nhiều điều về trạng thái của mối quan hệ này.

Brookings Institution đánh giá kỳ vọng nên được giữ thấp. Mục tiêu của chuyến đi, theo lời của Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer, là “sự ổn định” chứ không phải tái định hình căn bản. Còn theo phân tích từ Time, các chuyên gia như Drew Thompson từ Đại học Công nghệ Nanyang đánh giá “khả năng đạt được bất kỳ kết quả thực chất nào là gần như bằng không.”

Điều đó không có nghĩa là thượng đỉnh lần này vô nghĩa; bởi vì ý nghĩa thực sự nằm ở chỗ khác.

Theo CNBC, vấn đề Iran và eo biển Hormuz sẽ thống trị phần lớn thời lượng thảo luận, thu hẹp không gian cho những chủ đề “nặng ký” khác như đất hiếm hay kiểm soát xuất khẩu chip. Những gì nhiều khả năng sẽ được công bố bao gồm các đơn đặt hàng Boeing và nông sản Mỹ, cùng với cơ chế “Hội đồng Thương mại song phương” để xử lý tranh chấp trong lĩnh vực phi nhạy cảm.

Bất đối xứng đáng chú ý nhất không phải là chương trình nghị sự mà là vị thế đàm phán. Mỹ bước vào hội nghị với ba bất lợi rõ ràng: quân sự đang bị phân tán ở Trung Đông, kho đạn dược hao hụt sau xung đột Iran, và kho dự trữ đất hiếm nặng không đủ quá hai tháng. Bắc Kinh, ngược lại, đang kiên nhẫn chờ đợi.

Tập Cận Bình, theo phân tích của Brookings, sẽ hài lòng với một thượng đỉnh “mang tính biểu tượng là chủ yếu”, trong khi tập trung vào việc không nhượng bộ bất kỳ điểm đòn bẩy thực chất nào.

Câu hỏi lớn nhất mà thị trường đang canh chừng là hai điểm nhạy cảm: liệu Trump có đưa ra bất kỳ thay đổi ngôn ngữ nào về Đài Loan không, và liệu hai bên có đạt được thỏa thuận gì về đất hiếm không.

Theo thông tin được tiết lộ, một thỏa thuận bán vũ khí lớn của Washington cho Đài Bắc đang được chuẩn bị để công bố ngay sau hội nghị, một chi tiết mà Bắc Kinh chắc chắn đã nhận thức và sẽ phản ánh vào cách họ định vị trên bàn đàm phán.

Thị trường tài chính đang “bỏ phiếu” trước cả khi hội nghị bắt đầu: nhân dân tệ leo thêm, tâm lý rủi ro được cải thiện, dầu giảm nhờ kỳ vọng hòa dịu Iran, và đồng tiền châu Á phục hồi.

Khi tất cả những điều này xảy ra đồng thời trước hội nghị thượng đỉnh, đó là thị trường đang phản ánh kịch bản cơ sở “hội nghị không làm tình hình tồi tệ hơn” với xác suất cao. Rủi ro phía dưới là nếu hai bên bước ra bàn nghị sự với thất vọng rõ ràng, đặc biệt trên vấn đề đất hiếm.

Bàn tay của Bắc Kinh trên thị trường dầu: Thực dụng hay chiến lược?

Sau hơn 60 ngày xung đột Iran kể từ khi chiến tranh nổ ra vào cuối tháng 2, giá dầu thô toàn cầu vẫn giữ gần mức 100 đô la mỗi thùng, thay vì bùng phát theo những kịch bản tệ hơn mà các mô hình dự báo ban đầu tiên liệu. Câu hỏi thực sự là: tại sao?

Câu trả lời chính thức là sự kết hợp giữa đường ống vòng qua Hormuz, giải phóng kho dự trữ chiến lược và giá cao giết chết nhu cầu. Nhưng có một nhân tố thứ tư, ít được nhắc đến hơn và có tầm vóc không kém: Trung Quốc đang âm thầm rút ra khỏi thị trường dầu thô với quy mô chưa từng thấy.

Dữ liệu từ Vortexa, hãng phân tích hàng hóa theo dõi tàu chở dầu toàn cầu, cho thấy Trung Quốc đang mua khoảng 8,2 triệu thùng dầu từ nước ngoài mỗi ngày, so với mức bình thường trước chiến tranh là 11,7 triệu thùng. Mức chênh lệch 3,5 triệu thùng mỗi ngày là con số đáng kinh ngạc: tương đương toàn bộ mức tiêu thụ của Nhật Bản, gấp đôi sản lượng đường ống UAE được thiết kế để vòng qua eo biển Hormuz.

Khi đặt cạnh đó, phần thứ tư này trở thành nhân tố cân bằng lại thị trường lớn thứ hai hoặc thứ ba toàn cầu trong giai đoạn xung đột này.

Cái kỳ lạ là ở chỗ: kho dự trữ thương mại của Trung Quốc không hề giảm, thậm chí vẫn tăng nhẹ theo dữ liệu vệ tinh. Nghĩa là Trung Quốc đang nhập ít mà không xả kho.

Lý giải thuyết phục nhất có thể là: trước chiến tranh, Bắc Kinh thường mua thêm khoảng 1 triệu thùng mỗi ngày so với mức cần thiết để bơm vào kho dự trữ chiến lược, vốn đã lên đến 1,4 tỷ thùng, con số vượt xa 400 triệu thùng của Mỹ và 260 triệu thùng của Nhật. Việc đơn giản là dừng tích lũy thêm đã giải phóng được một phần đáng kể mức giảm đó.

Phần còn lại thuộc về cấu trúc nhu cầu dài hạn hơn, mà cả Cơ quan Năng lượng Quốc tế lẫn giới giao dịch đang tranh luận chưa ngã ngũ.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế ước tính nhu cầu dầu của Trung Quốc giảm nhẹ so với cùng kỳ trong cả tháng 3 và tháng 4, khoảng 110.000 thùng mỗi ngày so với nền 17 triệu thùng. Điều này phản ánh sự phổ cập xe điện, cải thiện giao thông công cộng và thói quen làm việc từ xa. Quan trọng hơn, theo các nhà giao dịch hàng hóa, ngành hóa dầu Trung Quốc có một tuyến sản xuất song song dựa trên than đá.

Kể từ khi giá dầu tăng do xung đột, biên lợi nhuận trong mô hình than-thành-hóa-chất đã cải thiện đáng kể, khiến nhiều nhà máy sản xuất polyethylene, polypropylene và polyvinyl chloride chuyển sang nguyên liệu than, qua đó giảm sử dụng naphtha và ethane có nguồn gốc dầu thô truyền thống.

Hệ quả địa-kinh tế là ngoạn mục. Trước xung đột, các lô dầu giao ngay được giao dịch với mức premia lên đến 30 đô la so với giá chuẩn. Nay mức đó đã rớt về gần bằng 1 đô la, thậm chí bắt đầu có đồn đoán về discount.

Các công ty dầu nhà nước Trung Quốc thậm chí đã được phát hiện đang bán lại một số lô dầu cho các đối tác châu Âu và châu Á, một hành vi mà thị trường diễn dịch là tín hiệu dư cung nội bộ.

Tuy nhiên, góc độ chiến lược quan trọng hơn là câu hỏi dài hạn này đặt ra cho thị trường dầu: nếu Trung Quốc có thể cắt giảm nhập khẩu dầu đến mức này mà không cần biện pháp khẩn cấp nào, điều đó nói gì về cơ cấu nhu cầu tương lai của nước này? Đây không phải tin tích cực cho những ai đặt cược vào nhu cầu dầu Trung Quốc tăng mạnh trở lại.

Stablecoin Đô la: Vũ khí tiền tệ mới hay bẫy nợ số?

Có một chiều kích của cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung mà hầu như không ai thảo luận tại bàn đàm phán ngày 14/5 nhưng lại có tiềm năng định hình lại địa chính trị tài chính nhiều thập kỷ tới: cuộc chiến giành quyền kiểm soát tiết kiệm kỹ thuật số của thế giới đang phát triển.

Trong tháng 7/2025, Tổng thống Trump ký ban hành Đạo luật GENIUS (Guiding and Establishing National Innovation for U.S. Stablecoins), đạo luật crypto liên bang đầu tiên trong lịch sử Mỹ, thiết lập khung pháp lý cho các stablecoin neo giá đô la. Theo đó, mọi stablecoin phải được bảo đảm 1:1 bằng tiền mặt hoặc trái phiếu kho bạc ngắn hạn.

Đến cuối năm 2025, tổng cung stablecoin toàn cầu đã vượt 305 tỷ đô la, tăng 49% so với năm trước, còn khối lượng giao dịch hàng năm được McKinsey ước tính ở mức 27 nghìn tỷ đô la, ngang tầm mạng lưới thanh toán thẻ lớn nhất thế giới.

Cùng lúc, Đạo luật CLARITY, bổ sung cho GENIUS Act về cấu trúc thị trường, đang ở giai đoạn đàm phán cuối theo các nguồn tin. Phiên bản được thảo luận cấm sàn giao dịch trả lãi thụ động cho người nắm giữ stablecoin, nhưng cho phép các phần thưởng gắn với hoạt động thanh toán và giao dịch thực tế.

Chỉ riêng Coinbase, trong năm vừa qua đã thu về gần 1,35 tỷ đô la từ stablecoin, chiếm gần một phần năm doanh thu, chủ yếu qua đối tác với Circle và token USDC.

Nhưng cái đáng sợ với Bắc Kinh không phải là quy mô thị trường Mỹ, mà là kịch bản địa chính trị mà những con số này hàm chứa.

Standard Chartered trong một báo cáo gần đây dự báo rằng stablecoin được dùng cho tiết kiệm tại thị trường mới nổi có thể tăng từ khoảng 173 tỷ đô la năm 2025 lên 1,22 nghìn tỷ đô la vào cuối năm 2028. Ngân hàng Thanh toán Quốc tế cũng đã cảnh báo rõ ràng về rủi ro tháo chạy vốn tại thị trường mới nổi nếu stablecoin đô la được cho phép trả lợi tức.

IMF đặt vấn đề thậm chí thẳng thắn hơn: sự mở rộng stablecoin đô la toàn cầu là “tư nhân hóa quyền đúc tiền” (“seigniorage”), tức là lợi nhuận từ phát hành tiền vốn thuộc về nhà nước nay được chuyển giao cho Circle, Coinbase và các nhà phát hành tư nhân khác.

Cơ chế ở đây là quan trọng để hiểu. Theo đó, mỗi đồng stablecoin đô la phát hành ở Pakistan, Ai Cập hay Thổ Nhĩ Kỳ phải được bảo đảm bằng trái phiếu kho bạc Mỹ. Nghĩa là tiết kiệm của người dân tại những quốc gia đó đang gián tiếp tài trợ cho thâm hụt ngân sách của Washington, trong khi các công ty như Circle và Coinbase lấy phần chênh lệch giữa lợi suất trái phiếu và chi phí phát hành.

Đây chính xác là định nghĩa của seigniorage, và nó là một cơ chế chưa từng có tiền lệ trong lịch sử tài chính toàn cầu: thay vì in tiền để tài trợ thâm hụt, Washington đang cho phép khu vực tư nhân làm điều đó thông qua đồng tiền kỹ thuật số neo giá đô la.

Cộng thêm yếu tố này, câu chuyện khác đi hẳn: theo IMF, Tether và USDC cộng lại đang nắm giữ trái phiếu kho bạc Mỹ nhiều hơn cả Saudi Arabia, tính đến báo cáo Khu vực Đối ngoại tháng 7/2025.

Trước kịch bản đó, Bắc Kinh không ngồi yên. Từ ngày 1/1/2026, e-CNY được tái phân loại từ “tiền mặt kỹ thuật số” thành “tiền gửi kỹ thuật số”, cho phép các ngân hàng thương mại trả lãi suất trên số dư e-CNY. Đây là nước đi trực tiếp đối phó với lợi thế lợi tức mà stablecoin đô la có thể sớm được phép cung cấp.

Song song đó, mBridge, nền tảng đa CBDC do Trung Quốc dẫn đầu cùng với Hong Kong, Thái Lan, UAE và Saudi Arabia, đã xử lý tổng cộng hơn 55,5 tỷ đô la giao dịch, tăng 2.500 lần so với giai đoạn thí điểm đầu năm 2022, trong đó e-CNY chiếm khoảng 95% khối lượng thanh toán, theo dữ liệu của Atlantic Council.

Đây không phải là nền tảng thách thức SWIFT trực tiếp, mà đúng hơn là một “đường ray song song” cho phép thanh toán xuyên biên giới mà không cần chạm đến bất kỳ nút mạng nào của hạ tầng tài chính phương Tây.

Về CIPS, hệ thống thanh toán liên ngân hàng xuyên biên giới của Trung Quốc, đã xử lý 175,49 nghìn tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 24,45 nghìn tỷ đô la năm 2024, tăng 43% so với năm trước, theo FXCIntel.

Song cần giữ tỉnh táo về bức tranh tổng thể: trong số các giao dịch SWIFT toàn cầu, nhân dân tệ vẫn chỉ chiếm 3% thị phần, so với 48% của đô la. Điều Trung Quốc đang xây dựng không phải là thay thế đô la mà là tạo ra một mạng lưới song song nơi đô la không phải điều kiện cần.

Đất hiếm: Đòn bẩy không cần nhắc tên

Trong khi stablecoin là chiến trường tài chính của tương lai, đất hiếm là đòn bẩy của hiện tại, và nó đang hoạt động hoàn hảo mà không cần một dòng tuyên bố nào từ phía Bắc Kinh.

Trung Quốc kiểm soát từ 85 đến 90% năng lực chế biến đất hiếm toàn cầu. Các nguyên tố như dysprosium và terbium là thành phần thiết yếu trong nam châm hiệu suất cao, vốn là linh kiện không thể thay thế trong hệ thống dẫn đường của tên lửa Tomahawk, máy bay chiến đấu F-35, tàu ngầm lớp Virginia và Columbia, drone Predator, cùng nhiều hệ thống vũ khí hiện đại khác của Mỹ.

Kể từ tháng 12/2025, quy định mới của Trung Quốc đã thực chất chặn cấp phép xuất khẩu đất hiếm cho bất kỳ công ty nào có liên kết với quân đội nước ngoài. Xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc sang Mỹ đã giảm khoảng 22,5% so với cùng kỳ trong đầu năm 2026.

Hệ quả là giá cả thị trường phản ánh ngay lập tức: giá neodymium-praseodymium oxide đã tăng 40% trong năm 2025 ngay sau khi các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đầu tiên có hiệu lực. Tại châu Âu, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, giá đất hiếm đã leo lên gấp sáu lần so với giá nội địa Trung Quốc, một khoảng cách phản ánh quyền kiểm soát tuyệt đối của Bắc Kinh đối với chuỗi chế biến.

Điều làm cho đòn bẩy này đặc biệt mạnh ở thời điểm này là bối cảnh quân sự. Theo International Business Times, ngay cả kho dự trữ chiến lược đất hiếm nặng của Mỹ cũng không đủ dùng quá hai tháng nếu gián đoạn từ Trung Quốc leo thang. Điều này diễn ra đúng lúc quân đội Mỹ đang tiêu hao đạn dược chính xác trong xung đột Iran và cần phục hồi kho.

Xây dựng chuỗi cung ứng đất hiếm thay thế, theo các chuyên gia ngành, cần ít nhất nhiều năm, không phải vài tháng, bởi Trung Quốc không chỉ sở hữu năng lực khai thác mà còn nắm độc quyền trong các công đoạn chế biến tinh và luyện kim chính xác mà phần còn lại của thế giới chưa tích lũy đủ kiến thức.

Đây là lý do mà theo nhiều nhà phân tích, Mỹ đang vào bàn đàm phán ngày 14/5 với thế yếu hơn đáng kể so với mọi chu kỳ ngoại giao trước. Trong khi Trump có thể chào mời đơn đặt hàng Boeing và nông sản như “chiến thắng nhanh,” Tập Cận Bình biết rằng điều mà Washington cần nhất, cả trong ngắn hạn lẫn dài hạn, đều phải đi qua Bắc Kinh.

Vàng, trái phiếu và nghịch lý của sự giải phóng không thể hoàn toàn

Một trong những câu chuyện ít được chú ý nhất nhưng lại quan trọng nhất về tài chính toàn cầu trong năm 2026 là điều đang xảy ra với trật tự dự trữ ngân hàng trung ương. PBOC đã mua vàng trong 17 tháng liên tiếp tính đến tháng 3/2026, nâng tổng dự trữ lên 2.313 tấn, ở mức giá hiện tại đại diện cho khoảng 10% tổng dự trữ ngoại hối. Quan trọng hơn, các chuyên gia ngành cho rằng con số chính thức có thể chỉ là một phần của thực tế, với các kênh tích lũy qua ngân hàng quốc doanh và Sàn Giao dịch Vàng Thượng Hải đưa ước tính “dự trữ ngầm” lên cao hơn nhiều.

Điều này kết nối trực tiếp với một xu hướng toàn cầu lớn hơn: theo dữ liệu tổng hợp, đến cuối quý I/2026, vàng và trái phiếu kho bạc Mỹ lần đầu tiên trong 30 năm đạt tỷ trọng tương đương nhau trong tổng dự trữ ngân hàng trung ương toàn cầu. Đây không đơn giản là xu hướng đầu tư, mà là phản ứng có cơ sở đối với một cú sốc địa chính trị xác định: khi Nga mất quyền truy cập vào khoảng 300 tỷ đô la dự trữ bị đóng băng sau năm 2022, toàn bộ thế giới học được một bài học rằng tài sản đô la là tài sản có thể bị vũ khí hóa. Vàng, được lưu trữ vật lý trong lãnh thổ quốc gia, là thứ không thể bị đóng băng bởi bất kỳ chính phủ nước ngoài nào.

Tuy nhiên, và đây là nghịch lý cốt lõi, Trung Quốc vẫn nắm hơn 3 nghìn tỷ đô la tài sản định danh bằng đô la trong tổng dự trữ ngoại hối. Họ không thể bán ra ồ ạt mà không gây tổn thất cho chính danh mục của mình và khuấy động thị trường theo cách phản tác dụng. Đây là “thế đứng tử tù”: Trung Quốc bị buộc chặt với đô la bởi chính quy mô tích lũy trong quá khứ, trong khi hướng đi dài hạn là đa dạng hóa dần dần. Cả hai điều này đều đúng cùng một lúc.

Dữ liệu kinh tế trước Thượng đỉnh làm tăng thêm áp lực cho bàn đàm phán

Trước khi Trump và Tập Cận Bình ngồi lại với nhau, Trung Quốc sẽ công bố hai điểm dữ liệu nhạy cảm mà Washington sẽ theo dõi sát. Thứ nhất là cán cân thương mại tháng 4, được kỳ vọng sẽ phục hồi sau khi trượt trong tháng 2 và 3 từ mức kỷ lục 122,4 tỷ đô la của tháng 1. Thứ hai là CPI và PPI tháng 4, với kỳ vọng thị trường rằng cả hai sẽ xác nhận Trung Quốc đã dần thoát khỏi giai đoạn giảm phát và giảm lạm phát kéo dài.

Trên thực tế, bức tranh lạm phát của Trung Quốc phức tạp hơn nhận xét đó. CPI tháng 3 chỉ đạt 1,0% so với cùng kỳ năm trước, thấp hơn kỳ vọng 1,2%, và toàn bộ năm 2025 có lạm phát bình quân 0,0%. Trong khi đó, PPI vẫn âm trong nhiều tháng, dù mức giảm đang thu hẹp dần. Điều này có nghĩa là Trung Quốc vẫn đang xuất khẩu deflation sang thế giới qua hàng hóa giá rẻ, một lợi thế cạnh tranh tinh tế mà không cần phá giá tiền tệ cũng đạt được.

Đối với thị trường forex, dữ liệu thương mại tháng 4 của Trung Quốc là quan trọng vì nó sẽ xác nhận hoặc bác bỏ mức độ mà cú sốc Hormuz đã thực sự ảnh hưởng đến xuất khẩu của Trung Quốc qua giảm nhu cầu từ các đối tác thương mại bị ảnh hưởng. Nếu xuất khẩu vẫn tương đối vững, đó sẽ là tín hiệu bullish bổ sung cho nhân dân tệ.

Dòng tiền như thế nào?

Đặt tất cả các mảnh ghép lại, cấu trúc dòng tiền hiện tại có một số hàm ý cụ thể đáng theo dõi.

Về cặp USD/CNY: xu hướng tăng giá nhân dân tệ được hỗ trợ bởi cả yếu tố vĩ mô lẫn tín hiệu chính sách. Goldman Sachs và Gavekal đều đồng ý còn dư địa tăng giá đáng kể về mặt giá trị cơ bản. Ngưỡng 6,80 là điểm kiểm tra kỹ thuật quan trọng tiếp theo; phá vỡ bền vững xuống dưới đó mở đường hướng đến vùng 6,68-6,70. Điều gần như chắc chắn đảo chiều xu hướng là nếu hội nghị thượng đỉnh đổ vỡ hoặc leo thang đột ngột ở eo biển Đài Loan.

Về các đồng tiền hàng hóa: AUD và CAD nhạy cảm với hai kịch bản. Nếu Iran hòa dịu thành công và Hormuz mở lại, giá dầu giảm sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến CAD nhưng tích cực cho AUD thông qua cải thiện triển vọng nhu cầu Trung Quốc. Nếu xung đột dai dẳng, áp lực lạm phát tiếp tục ảnh hưởng đến tất cả đồng tiền châu Á nhập khẩu dầu.

Về vàng: PBOC đã trở thành “người mua nền” (base load buyer) thực chất trên thị trường vàng toàn cầu. Mức tích lũy ổn định 17 tháng liên tiếp, kết hợp với các ngân hàng trung ương khác, đã tạo ra một “sàn” giá kết cấu mới. Rủi ro thanh khoản ngắn hạn vẫn tồn tại, nhưng xu hướng cơ cấu dài hạn đang nghiêng về việc vàng tiếp tục giữ vị thế trung tâm trong danh mục dự trữ toàn cầu.

Về thị trường đất hiếm và cổ phiếu liên quan: biến động của MP Materials và Lynas Rare Earths trong những tháng gần đây phản ánh việc thị trường đang dần định giá rủi ro chuỗi cung ứng một cách có hệ thống. Bất kỳ tín hiệu nào từ thượng đỉnh cho thấy tiến triển về đất hiếm sẽ có tác động ngay lập tức đến cả hai nhóm cổ phiếu.

Về câu hỏi cấu trúc dài hạn nhất: thặng dư tài khoản vãng lai 735 tỷ đô la của Trung Quốc tiếp tục được tái đầu tư như thế nào? Mỗi tỷ đô la rút ra khỏi trái phiếu kho bạc Mỹ và đặt vào vàng, BRI, hoặc tài sản thực là một mảnh nhỏ trong bức tranh de-dollarization dài hạn. Quá trình này không ồn ào, không tuyên bố, nhưng đều đặn và có chủ đích.

Kết luận: Bốn luồng, một dòng sông

Tuần trước hội nghị thượng đỉnh Trump-Tập đang cho thấy một điều rõ hơn bao giờ hết: cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung không diễn ra chủ yếu trên các bàn đàm phán hay trong các tuyên bố chung. Nó diễn ra đồng thời trên bốn mặt trận mà không cần bất kỳ tuyên bố chính thức nào, thông qua bốn công cụ không ai cần đặt tên: tỷ giá tham chiếu mà PBOC ấn định mỗi sáng, số thùng dầu mà Trung Quốc quyết định mua hay không mua, khối lượng giao dịch mBridge tăng 2.500 lần, và giấy phép xuất khẩu đất hiếm được cấp hay từ chối.

Điều thị trường đang làm trong tuần này là định giá tất cả những điều đó một cách đồng thời, trong bối cảnh kỳ vọng rằng hội nghị ngày 14/5 sẽ không làm tình hình trở nên tệ hơn. Kỳ vọng khiêm tốn ấy, tự nó, cũng là một dạng thông tin về trạng thái của quan hệ song phương quan trọng nhất thế giới.

Điều còn lại cần theo dõi sau hội nghị, dù không xuất hiện trong tuyên bố chung, là hướng đi của các chỉ số thực: CNY tiếp tục tăng hay đảo chiều, PBOC có mua thêm vàng tháng tiếp theo không, mBridge có thêm đối tác mới không, và những giấy phép xuất khẩu đất hiếm nào được cấp hay từ chối. Đó là bốn thước đo thực của quyền lực tài chính trong thời đại này.

Những ai muốn tìm hiểu thêm về môi trường giao dịch forex trong bối cảnh địa chính trị phức tạp hiện nay, bao gồm đánh giá độc lập về các sàn môi giới và điều kiện thị trường, có thể tra cứu tại WikiFX, nơi tổng hợp dữ liệu xác minh giấy phép và phản hồi thực tế từ cộng đồng nhà giao dịch toàn cầu.

Câu hỏi thường gặp

Hội nghị Trump-Tập ngày 14/5 sẽ ảnh hưởng đến tỷ giá như thế nào?

Kịch bản cơ sở là “ổn định, không thực chất,” trong đó các đồng tiền châu Á và rủi ro sẽ được hỗ trợ nhẹ nhờ bầu không khí ngoại giao bớt căng thẳng. Rủi ro phía dưới là bất kỳ đổ vỡ hoặc nhượng bộ gây tranh cãi về Đài Loan. Rủi ro phía trên, nếu có đột phá về đất hiếm hoặc ceasefire Iran với sự bảo trợ Trung Quốc, có thể kích hoạt một đợt risk-on ngắn hạn đáng kể.

Tại sao Trung Quốc lại cắt giảm nhập khẩu dầu lớn đến vậy mà không cần thông báo?

Trung Quốc đơn giản là dừng việc tích lũy vào kho dự trữ chiến lược vốn đã ở mức 1,4 tỷ thùng, gấp 3,5 lần Mỹ. Trước xung đột, họ thường mua thêm 1 triệu thùng/ngày so với mức cần. Khi dừng điều đó, họ “thả” ra thị trường 3,5 triệu thùng/ngày một cách lặng lẽ nhưng có hiệu lực. Đây là quản lý tài sản chiến lược, không phải thông điệp địa chính trị có chủ ý, nhưng hiệu ứng thị trường là thực.

Stablecoin đô la nguy hiểm gì cho các nước đang phát triển?

Standard Chartered dự báo stablecoin đô la có thể hút ra 1,22 nghìn tỷ đô la tiền gửi ngân hàng tại thị trường mới nổi trong 3 năm tới. Khi điều đó xảy ra, ngân hàng trung ương địa phương mất đi một phần cơ sở tiền gửi để điều hành chính sách tiền tệ, đồng tiền nội địa bị áp lực mất giá, và tiết kiệm của người dân thực chất đang tài trợ cho thâm hụt ngân sách Mỹ thông qua trái phiếu kho bạc làm tài sản đảm bảo.

Trung Quốc còn bao nhiêu trái phiếu Mỹ và đang làm gì với thặng dư?

Tính đến tháng 2/2026, Trung Quốc nắm giữ 693 tỷ đô la trái phiếu kho bạc Mỹ, giảm từ 1,04 nghìn tỷ vào cuối 2021, tức giảm 357 tỷ đô la (34%) trong bốn năm. Phần thặng dư không vào trái phiếu Mỹ đang chảy vào vàng (17 tháng tích lũy liên tiếp), tài sản BRI và đầu tư trực tiếp ra nước ngoài. Song cấu trúc thặng dư 735 tỷ đô la mỗi năm buộc phần lớn vẫn phải ở trong tài sản đô la, tạo ra nghịch lý “không thể tách rời hoàn toàn.”

Đất hiếm sẽ ảnh hưởng đến quyết định đầu tư trong lĩnh vực nào?

Trực tiếp nhất là cổ phiếu các công ty khai thác và chế biến đất hiếm ngoài Trung Quốc như MP Materials (Mỹ) và Lynas Rare Earths (Australia), hiện đang biến động mạnh theo từng tin tức về kiểm soát xuất khẩu. Gián tiếp là cổ phiếu quốc phòng, công nghệ sạch và ngành xe điện toàn cầu, tất cả đều phụ thuộc vào chuỗi cung ứng này. Bất kỳ tiến triển thực chất nào tại hội nghị thượng đỉnh cũng sẽ ngay lập tức tác động đến nhóm cổ phiếu này.

Nguồn tham khảo

1. https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2026-05-07/china-will-fight-back-if-digital-dollars-corner-global-savings
2. https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2026-05-07/trump-xi-summit-in-beijing-may-be-a-nothingburger-good
3. https://www.marctomarket.com/2026/05/the-yuans-quiet-rise-and-next-weeks.html
4. https://www.bloomberg.com/opinion/articles/2026-05-08/iran-war-china-s-invisible-hand-is-rebalancing-the-oil-market
5. https://www.brookings.edu/articles/what-will-happen-when-trump-meets-xi/
6. https://www.cnbc.com/2026/05/08/iran-focus-at-trump-xi-summit-may-delay-progress-on-tariffs-rare-earths.html
7. https://time.com/article/2026/05/07/trump-xi-china-meeting-what-to-expect/
8. https://foreignpolicy.com/2026/04/27/trump-xi-summit-us-china-trade-deal-taiwan-geopolitics/
9. https://www.brecorder.com/news/40420025/yuan-rises-to-3-year-high-on-middle-east-peace-hopes-firm-pboc-fix
10. https://tradingeconomics.com/united-states/foreign-treasury-holdings-china
11. https://tradingeconomics.com/china/current-account
12. https://mediapresser.com/2026/04/23/china-has-shed-357-billion-in-u.s.-treasuries-since-2021/
13. https://energynewsbeat.co/finance/china-sending-a-clear-signal-and-dumps-u-s-treasuries/
14. https://markets.financialcontent.com/stocks/article/marketminute-2026-4-3-gold-overtakes-treasuries-the-new-global-reserve-reality
15. https://markets.financialcontent.com/stocks/article/marketminute-2026-4-15-the-golden-anchor-central-banks-lead-record-accumulation-as-pboc-hits-multi-year-high-in-march-2026
16. https://www.augustapreciousmetals.com/market-news/china-central-bank/
17. https://discoveryalert.com.au/central-bank-gold-buying-de-dollarization-2026-reserves/
18. https://www.atlanticcouncil.org/blogs/econographics/what-to-watch-as-china-prepares-its-digital-yuan-for-prime-time/
19. https://www.fxcintel.com/research/analysis/cips-growth-may-2025
20. https://www.electronicpaymentsinternational.com/features/stablecoins-slowly-emerge-real-world-payments-method/
21. https://www.cgdev.org/blog/how-will-international-financial-institutions-manage-the-stablecoin-stampede/
22. https://www.coindesk.com/business/2026/03/10/stablecoin-boom-could-eat-into-traditional-banks-profits-warn-jefferies-analysts
23. https://www.imf.org/en/publications/fandd/issues/2025/09/stablecoins-tokens-global-dominance-helene-rey
24. https://www.pymnts.com/cryptocurrency/2025/stablecoins-became-useful-in-2025-can-they-become-ubiquitous-in-2026/
25. https://www.csis.org/analysis/chinas-new-rare-earth-and-magnet-restrictions-threaten-us-defense-supply-chains
26. https://www.ibtimes.sg/u-s-rare-earth-stockpiles-last-2-months-defense-supplies-face-challenge-china-export-controls-84713
27. https://tradingeconomics.com/china/inflation-cpi
28. https://www.cnbc.com/2026/02/11/china-inflation-january-cpi-ppi-deflation.html
29. https://www.bis.org/publ/bppdf/bispap170.pdf
30. https://flow.db.com/Topics/trust-and-securities-services/outlook-for-digital-assets-2026