Giá dầu liệu có cán mốc 150 USD/thùng?

Giá dầu thế giới đã có một cú “tăng tốc” ngoạn mục ngay sau khi căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông bùng nổ. Từ mức 71 USD/thùng chỉ vài ngày trước khi xung đột nổ ra, có thời điểm giá dầu Brent đã vọt lên sát mốc 120 USD/thùng, đánh dấu mức tăng trên 50% chỉ trong tuần đầu tiên của tháng Ba. Trong bối cảnh mà eo biển Hormuz bị phong tỏa, không ít dự báo đã bắt đầu vẽ ra kịch bản giá dầu có thể chạm ngưỡng 150 USD/thùng, thậm chí cao hơn nếu cuộc khủng hoảng kéo dài.

Tuy nhiên, giữa lúc tâm lý hoảng loạn đang bao trùm thị trường, một góc nhìn thận trọng và đầy chất vấn đã được đưa ra, buộc giới đầu tư phải dừng lại để xem xét liệu cơn sốt giá lần này có thực sự bền vững hay chỉ là một “cơn sốt ảo” khác của đám đông.

Phân tích từ một chuyên gia kỳ cựu trên thị trường tài chính chỉ ra rằng, lịch sử đã chứng kiến quá nhiều những “cơn sốt” và “ảo giác tập thể” do thời đại internet khuếch đại. Việc đưa ra những dự báo mang tính cực đoan như dầu có thể lên 200 USD hay thậm chí 500 USD/thùng thường chỉ để gây chú ý và thu hút truyền thông, thay vì dựa trên những phân tích thực chứng. Giới phân tích gọi đây là lỗi nhận thức “thảm họa hóa” vấn đề, khi con người có xu hướng phóng đại những rủi ro trước mắt.

Quả thực, những ngày qua chứng kiến sự biến động dữ dội của giá “vàng đen”, nhưng bên cạnh yếu tố tâm lý, vẫn còn đó ba lực cản địa chính trị và kinh tế đủ mạnh để ngăn cơn giá dầu “lên trời”.

Thứ nhất, về mặt quân sự, dù Iran tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz và coi bất kỳ tàu nào có điểm đến là Mỹ hoặc Israel là “mục tiêu hợp pháp”, khả năng duy trì sự phong tỏa này trong dài hạn đang bị nghi ngờ. Năng lực của lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran với các chiến thuật chiến tranh du kích trên biển, tàu cao tốc và thủy lôi là rất đáng gờm.

Tuy nhiên, sức mạnh quân sự áp đảo từ Lầu Năm Góc và lực lượng Phòng vệ Israel được đánh giá là có khả năng vô hiệu hóa các mối đe dọa này, dù có thể mất nhiều thời gian hơn dự kiến. Các chuyên gia hải quân nhận định, việc dùng tàu khu trục để hộ tống tàu thương mại qua eo biển rất mạo hiểm vì nguy cơ va phải thủy lôi giá rẻ nhưng sức sát thương cao, có thể gây tắc nghẽn trong nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần. Do đó, việc tái lập dòng chảy qua đây không phải là bất khả thi, nhưng nó đòi hỏi thời gian và một chiến dịch quân sự quy mô.

Thứ hai, áp lực chính trị nội tại của Mỹ được xem là một “van xả” cực mạnh cho cơn sốt giá. Với cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần vào tháng 11 tới, giá xăng dầu trong nước tăng vọt là một vấn đề sống còn đối với chính quyền hiện tại.

Theo số liệu từ AAA, giá xăng tại 10 bang có cuộc đua vào Thượng viện gay cấn nhất đã tăng từ 19% đến 32% chỉ trong vòng một tháng qua. Điều này đồng nghĩa với việc chi phí sinh hoạt của cử tri đang bị bào mòn nghiêm trọng. Chính vì vậy, chính quyền Tổng thống Trump đang thúc đẩy mọi giải pháp để hạ nhiệt giá năng lượng.

Từ việc tuyên bố sử dụng Hải quân Mỹ để hộ tống tàu dầu, cung cấp bảo hiểm chính trị cho các tàu thương mại, cho đến việc kích hoạt Đạo luật Sản xuất Quốc phòng thời Chiến tranh Lạnh nhằm vô hiệu hóa các rào cản của bang California để khôi phục sản lượng dầu ngoài khơi, Washington đang tung ra những biện pháp chưa từng có. Bên cạnh đó, việc xem xét cho phép một lượng dầu Nga, dù chỉ là số đang trên biển, được bán trở lại thị trường phương Tây và kế hoạch giải phóng thêm dầu từ kho dự trữ chiến lược cho thấy quyết tâm chính trị nhằm hạ nhiệt giá xăng dầu là vô cùng lớn, bất chấp những mâu thuẫn về mặt địa chính trị.

Thứ ba và cũng là quan trọng nhất, chính quy luật kinh tế cơ bản của hàng hóa sẽ phát huy tác dụng: “liều thuốc” cho giá cao chính là giá cao. Khi giá dầu neo ở mức 100 USD/thùng hoặc cao hơn, nó sẽ kích thích nguồn cung mới và bóp nghẹt nhu cầu.

Các nhà sản xuất lớn trong khu vực như Saudi Arabia đã bắt đầu sử dụng các đường ống xuyên sa mạc để vận chuyển dầu thô ra Biển Đỏ, bỏ qua eo biển Hormuz. Quan trọng hơn, ở góc độ tiêu dùng, giá xăng tăng cao là một thứ “thuế” đè nặng lên người tiêu dùng và doanh nghiệp.

Nếu xăng lên tới 3,6 USD/gallon, liệu người Mỹ có còn lái xe nhiều như hồi giá 2,9 USD/gallon hay không? Và các công ty sẽ làm gì khi chi phí năng lượng đội lên 60%? Chắc chắn họ sẽ phải cắt giảm chi tiêu và tối ưu hóa sản xuất.

Nhìn lại lịch sử, các cú sốc dầu năm 1973, 1979, 1990 và 2007-2008 đều đã góp phần gây ra hoặc khuếch đại suy thoái kinh tế. Nếu giá dầu duy trì ở mức quá cao và kéo dài, nó sẽ tự “bóp nghẹt” nhu cầu và kéo theo một cuộc suy thoái, qua đó buộc giá phải quay đầu.

Một điểm đáng chú ý khác là phản ứng của các thị trường tài chính rộng lớn. Mặc dù giá dầu tăng sốc, chỉ số S&P 500 chỉ còn cách đỉnh lịch sử vài phần trăm, còn chỉ số Russell 2000 của các công ty nhỏ hơn chỉ giảm nhẹ. Điều này cho thấy thị trường chứng khoán dường như không kỳ vọng giá năng lượng sẽ duy trì ở mức cao trong dài hạn.

Các tổ chức tài chính hàng đầu như Goldman Sachs và J.P. Morgan cũng đưa ra những dự báo khá thận trọng. J.P. Morgan cho rằng, bất chấp căng thẳng, thị trường dầu mỏ sẽ không bị gián đoạn kéo dài và giá Brent có thể quay về quanh mức 60 USD/thùng trong năm 2026 do nguồn cung dư thừa. Goldman Sachs, dù nâng dự báo ngắn hạn, cũng nhấn mạnh rằng giá sẽ hạ nhiệt dần về cuối năm.

Như vậy, mặc dù kịch bản giá dầu chạm 150 USD/thùng là hoàn toàn có thể xảy ra nếu xung đột lan rộng và kéo dài, nhưng có quá nhiều lực cản từ địa chính trị, chính sách và kinh tế vĩ mô để ngăn điều đó trở thành hiện thực.

Sự kết hợp giữa cơn sốt đám đông, áp lực chính trị từ Washington và chính quy luật vận hành khắc nghiệt của thị trường sẽ là những van xả quan trọng. Đối với các nhà đầu tư cá nhân, đây là lúc cần tỉnh táo phân tích thay vì chạy theo tâm lý hoảng loạn.