Giá vàng chạm kỷ lục mới gần 4.700 USD: Căng thẳng thương mại Mỹ - EU leo thang vì Greenland

Trong một phiên giao dịch đầy kịch tính ngày 20/01/2026, giá vàng thế giới đã tăng vọt hơn 1.5%, chính thức chạm mức cao kỷ lục mới gần 4.700 USD/ounce. Ngòi nổ cho đợt tăng giá bùng nổ này bắt nguồn từ tuyên bố áp thuế mới của Tổng thống Mỹ Donald Trump nhắm vào tám quốc gia châu Âu, liên quan trực tiếp đến tham vọng của Mỹ đối với Greenland, khiến căng thẳng thương mại Mỹ-EU leo thang chưa từng có.

Diễn biến này không chỉ làm rung chuyển thị trường kim loại quý mà còn tạo ra hiệu ứng domino mạnh mẽ lên đồng USD và các tài sản trú ẩn toàn cầu, diễn ra trong bối cảnh thanh khoản thị trường mỏng do ngày lễ tại Mỹ. Theo dữ liệu tổng hợp từ các nền tảng uy tín như Investing.com, Kitco và Bloomberg, giá vàng giao ngay (XAU/USD) đã vượt qua mốc 4.670 USD, từng chạm đỉnh lịch sử 4.690 USD trong phiên và đóng cửa quanh mức 4.672-4.678 USD. Đây là mức cao nhất từ trước đến nay, phá vỡ mọi kỷ lục trước đó.

Từ tham vọng Greenland đến lời đe dọa thuế quan

Động thái gây chấn động thị trường được đưa ra vào cuối tuần trước, khi Tổng thống Donald Trump công bố kế hoạch áp đặt mức thuế 10% lên hàng hóa nhập khẩu từ tám quốc gia châu Âu. Danh sách này bao gồm các cường quốc kinh tế như Đức, Pháp, Anh và các quốc gia Bắc Âu có liên quan trực tiếp đến Greenland là Đan Mạch, Na Uy, cùng với Thụy Điển, Phần Lan và Hà Lan.

Lộ trình được công bố rõ ràng: mức thuế 10% sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/02/2026, và sẽ tăng vọt lên 25% vào ngày 01/06 nếu không đạt được thỏa thuận mà Mỹ mong muốn.

Điểm then chốt khiến thị trường lo ngại nằm ở lý do được ông Trump trực tiếp công bố. Ông gắn động thái này một cách rõ ràng với tham vọng lâu nay của Mỹ trong việc kiểm soát hoặc mua lại Greenland – vùng lãnh thổ tự trị giàu tài nguyên khoáng sản và có vị trí chiến lược quan trọng ở Bắc Cực. Tham vọng này không phải là mới, nhưng việc ông Trump tái khẳng định mạnh mẽ ngay sau khi bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai và sử dụng nó như một đòn bẩy thương mại đã khiến giới ngoại giao và thị trường tài chính châu Âu bất ngờ hoàn toàn.

Các nguồn tin thân cận từ Reuters và Financial Times tiết lộ rằng đây là một phần trong đường lối đối ngoại cứng rắn và mang tính đối đầu hơn của chính quyền mới, bao gồm cả những động thái gần đây tại Venezuela.

EU và Anh chuẩn bị “đòn trừng phạt” quy mô lớn

Phản ứng từ phía châu Âu diễn ra nhanh chóng, dứt khoát và cho thấy nguy cơ một cuộc chiến thương mại toàn diện là hoàn toàn có thật. Ngay lập tức, Nghị viện châu Âu tuyên bố đóng băng việc phê chuẩn thỏa thuận thương mại Mỹ-EU vốn đã được ký kết một cách khó khăn giữa ông Trump và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen vào mùa hè năm ngoái. Đây là một đòn giáng mạnh vào quan hệ kinh tế xuyên Đại Tây Dương.

Trên phương diện thực thi, Liên minh châu Âu đang khẩn trương chuẩn bị một gói biện pháp trả đũa chưa từng có tiền lệ. Theo các nguồn tin rò rỉ, EU đang nhắm tới một gói thuế quan đáp trả trị giá lên đến 93 tỷ Euro, nhằm trực tiếp vào hàng hóa Mỹ. Không dừng lại ở đó, Brussels còn đang xem xét nghiêm túc việc hạn chế quyền tiếp cận thị trường chung châu Âu đối với các tập đoàn công nghệ và công nghiệp lớn của Mỹ.

Đáng chú ý, mặc dù Anh Quốc đã chính thức rời khỏi EU, việc nước này cũng nằm trong danh sách chịu thuế của Mỹ đã thúc đẩy London phối hợp chặt chẽ với Brussels trong vấn đề này, cho thấy một mặt trận thống nhất hiếm thấy từ phía châu Âu.

Các chuyên gia từ CNBC và Reuters cảnh báo rằng nếu EU thực sự kích hoạt “trade bazooka” (vũ khí thương mại cỡ lớn) như vậy, chuỗi cung ứng toàn cầu vốn đã mong manh sẽ phải đối mặt với nguy cơ gián đoạn nghiêm trọng, từ đó gián tiếp đẩy cao hơn nữa giá trị phòng ngừa rủi ro của vàng.

Một phân tích từ The Economist đánh giá tác động kinh tế thuần túy ban đầu từ mức thuế 10% là tương đối hạn chế, chỉ làm giảm khoảng 0.04% GDP của EU và 0.02% GDP của Mỹ. Tuy nhiên, họ cũng thừa nhận rằng mối đe dọa thực sự nằm ở hiệu ứng tâm lý, sự leo thang không kiểm soát và nguy cơ bùng phát một cuộc chiến thương mại toàn diện giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

USD suy yếu, dòng tiền đổ dồn vào “safe-haven”

Phản ứng tức thời của thị trường tài chính toàn cầu diễn ra đúng theo kịch bản “né tránh rủi ro” (risk-off) điển hình nhưng với một số điểm đặc biệt đáng chú ý. Đầu tiên, Chỉ số USD (DXY), vốn thường được tìm mua trong thời điểm bất ổn, lại giảm 0.36% xuống 99.02 điểm.

Các nhà phân tích lý giải hiện tượng nghịch lý này bằng luận điểm “giao dịch phá giá tiền tệ” (debasement trade). Theo đó, các động thái chính sách đơn phương và gây tranh cãi từ Washington đã làm xói mòn lòng tin vào uy tín chính sách của Mỹ, khiến đồng bạc xanh mất đi sức hấp dẫn vốn có. Sự sụt giảm này xóa bỏ phần lớn thành quả tăng giá mà đồng USD tích lũy được trong tuần trước nhờ vào các dữ liệu kinh tế Mỹ vững vàng.

Ngược lại, dòng tiền đổ xô tìm kiếm sự an toàn. Vàng dẫn đầu đà tăng, trong khi bạc (XAG/USD) – kim loại quý có biến động mạnh hơn – thậm chí còn bật tăng mạnh mẽ hơn với mức tăng lên tới 5%, chạm ngưỡng kỷ lục 94.4 USD/ounce. Các tài sản trú ẩn truyền thống khác như đồng Yên Nhật (JPY) và Franc Thụy Sĩ (CHF) cũng đồng loạt tăng giá so với USD.

Sự đồng thuận tăng giá trên diện rộng này củng cố nhận định rằng tâm lý lo ngại rủi ro hệ thống đang chiếm ưu thế. Các nhà phân tích nhấn mạnh rằng hiệu ứng này càng được khuếch đại trong bối cảnh thanh khoản thị trường toàn cầu mỏng đi do thị trường Mỹ đóng cửa nghỉ lễ Martin Luther King Jr.

Tại thị trường trong nước, cơn sóng tăng từ quốc tế lan tỏa rất nhanh. Giá vàng miếng SJC được các doanh nghiệp lớn niêm yết tăng đồng loạt 2.2 triệu đồng/lượng, lần đầu tiên chạm ngưỡng bán ra 165 triệu đồng/lượng. Vàng nhẫn cũng ghi nhận mức tăng lên đến 2.5 triệu đồng/lượng. Khoảng chênh lệch giữa giá vàng trong nước và thế giới quy đổi vẫn duy trì ở mức cao, khoảng 15.9 - 16.6 triệu đồng/lượng, phản ánh tâm lý thận trọng và nhu cầu tích trữ nội địa vẫn rất mạnh.

Fed, lạm phát và bất ổn chính sách

Căng thẳng thương mại không tồn tại trong chân không, mà diễn ra trong một môi trường vĩ mô vốn đã chứa đựng nhiều yếu tố hỗ trợ cho vàng. Trọng tâm vẫn là chính sách của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Thị trường hiện đang trong giai đoạn im lặng trước cuộc họp chính sách vào ngày 27-28/01.

Mặc dù xác suất Fed cắt giảm lãi suất ngay trong cuộc họp này được đánh giá là rất thấp sau loạt dữ liệu kinh tế gần đây, nhưng kỳ vọng dài hạn vẫn nghiêng về phía nới lỏng. Theo dữ liệu từ Prime Market Terminal, các công cụ phái sinh vẫn đang định giá khoảng 45 điểm cơ bản (0.45%) cho các đợt nới lỏng chính sách trong toàn năm 2026.

Tuần này, thị trường sẽ đón nhận những dữ liệu then chốt có khả năng định hình lại những kỳ vọng đó: báo cáo tăng trưởng GDP Quý III/2025 (bản cuối cùng) và đặc biệt là Chỉ số Chi tiêu Tiêu dùng Cá nhân (PCE) lõi – thước đo lạm phát được Fed ưa chuộng nhất. Bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy lạm phát dai dẳng khó kiểm soát hoặc ngược lại, tăng trưởng có dấu hiệu chậm lại đáng kể, đều có thể tác động mạnh đến lộ trình lãi suất và củng cố thêm vị thế của vàng.

Song song đó, sự bất ổn nội tại trong bộ máy điều hành chính sách tiền tệ Mỹ cũng là một yếu tố đáng quan tâm. Giám đốc Hội đồng Kinh tế Quốc gia (NEC) Kevin Hassett mới đây đã rút tên khỏi cuộc đua cho vị trí Chủ tịch Fed tiếp theo. Theo nền tảng dự báo thị trường Polymarket, ứng viên được ưa chuộng nhất hiện nay là ông Kevin Warsh với xác suất 62%, tăng mạnh so với mức 40% trước đó.

Sự không chắc chắn về nhân sự chủ chốt này, cùng với việc Chủ tịch Fed đương nhiệm Jerome Powell sẽ tham dự một phiên điều trần quan trọng tại Tòa án Tối cao, làm dấy lên những lo ngại về tính độc lập của Fed – một yếu tố khiến các nhà đầu tư quốc tế thêm phần thận trọng với đồng USD.

Phân tích kỹ thuật và dự báo từ các tổ chức lớn

Từ góc độ biểu đồ, xu hướng tăng của vàng vẫn cực kỳ vững chắc sau khi lập đỉnh lịch sử mới. Tuy nhiên, các nhà phân tích kỹ thuật chỉ ra một dấu hiệu cần theo dõi: chỉ số Sức mạnh Tương đối (RSI) đang cho thấy dấu hiệu phân kỳ âm tiềm tàng.

Cụ thể, giá tạo đỉnh cao mới nhưng đỉnh tương ứng trên RSI lại thấp hơn đỉnh trước đó. Đây có thể là tín hiệu cảnh báo sớm về sự suy giảm đà tăng và khả năng điều chỉnh kỹ thuật. Mức hỗ trợ quan trọng đầu tiên nằm tại vùng 4.536 USD (đáy của ngày 16/01). Nếu vùng này bị phá vỡ, vàng có thể thử thách đường trung bình động 20 ngày (SMA 20) ở khu vực 4.484 USD. Ngược lại, nếu phe mua thành công đưa giá vượt lên và giữ vững trên ngưỡng 4.700 USD, cánh cửa sẽ mở ra cho các mục tiêu tiếp theo lần lượt là 4.750 USD, 4.800 USD và thậm chí là cột mốc lịch sử 5.000 USD.

Triển vọng dài hạn nhận được sự đồng thuận lạc quan từ các tổ chức tài chính lớn. Goldman Sachs và JPMorgan nhận định rằng rủi ro địa chính trị gia tăng từ các chính sách bảo hộ của Mỹ sẽ tiếp tục là động lực chủ đạo đẩy giá vàng lên cao trong năm 2026. Bank of America thậm chí đã điều chỉnh dự báo, nâng mục tiêu giá vàng cuối năm lên khoảng 4.800 - 5.000 USD trong kịch bản căng thẳng thương mại kéo dài và leo thang.

Hội đồng Vàng Thế giới (World Gold Council) thì nhấn mạnh đến nhu cầu trú ẩn an toàn bền vững từ các ngân hàng trung ương và thị trường châu Á, đặc biệt là Trung Quốc và Ấn Độ, sẽ tiếp tục đóng vai trò như trụ cột hỗ trợ dài hạn cho giá vàng.

Tóm lại, phiên giao dịch ngày 20/01/2026 đã trở thành một minh chứng rõ ràng cho vai trò tài sản trú ẩn tối thượng của vàng. Khi những rạn nứt địa-chính trị sâu sắc giữa các cường quốc kinh tế lộ diện, vàng một lần nữa chứng tỏ khả năng bảo vệ giá trị mà ít loại tài sản nào có được.

Với đà tăng hiện tại, việc chinh phục và củng cố trên mốc 4.700 USD dường như chỉ còn là vấn đề thời gian ngắn, mở ra một chương mới đầy biến động nhưng cũng không kém phần cơ hội cho thị trường kim loại quý toàn cầu.