Đồng rúp Nga tăng 45%: Kỳ tích tiền tệ giữa vòng vây trừng phạt

Giữa một rừng lệnh cấm vận, đồng rúp Nga bất ngờ vụt sáng, tăng giá mạnh nhất thế giới và trở thành tài sản có hiệu suất vượt trội, ngang hàng với vàng hay bạch kim trong năm 2025.

Đầu năm 2025, ít ai có thể tưởng tượng đồng rúp Nga - vốn chịu áp lực từ hàng loạt lệnh trừng phạt - lại trở thành đồng tiền có mức tăng giá mạnh nhất toàn cầu. Theo dữ liệu mới nhất, trong vòng 12 tháng qua, tỷ giá đồng rúp đã tăng khoảng 45% so với đồng USD, đưa tỷ giá lên mức xấp xỉ 78 rúp đổi 1 đô la Mỹ. Thành tích này không chỉ dừng lại ở khuôn khổ tiền tệ, mà còn đưa đồng rúp vào nhóm năm tài sản có hiệu suất cao nhất thế giới trong năm, sánh ngang với các kim loại quý như vàng, bạc, bạch kim và palladium.

Những con số định hình một kỳ tích

Sự hồi sinh của đồng rúp trong năm 2025 là một câu chuyện đáng chú ý, được định hình bởi những dữ liệu và sự kiện cụ thể.

Tính đến cuối tháng 12/2025, đồng rúp đã tăng 45% so với USD, một mức tăng chưa từng thấy đối với một đồng tiền đang chịu trừng phạt nặng nề. Theo Ngân hàng Trung ương Nga (CBR), tỷ giá chính thức vào ngày 25/12 được công bố là 78.4368 RUB/USD. So sánh một cách rộng hơn, đồng rúp thậm chí còn vượt mặt các đồng tiền trú ẩn an toàn truyền thống như franc Thụy Sĩ và krona Thụy Điển.

Mức tăng này càng trở nên ấn tượng khi đặt cạnh bối cảnh trước đó. Chỉ vài năm trước, vào tháng 3/2022 ngay sau khi xung đột bùng phát, đồng rúp từng lao dốc xuống mức kỷ lục 150 RUB/USD. Sự đảo chiều từ đáy lên đỉnh hiện tại vẽ nên một biểu đồ hình chữ V hoàn hảo nhưng cũng đầy bất ngờ.

Bloomberg đánh giá đồng rúp không chỉ là đồng tiền mạnh nhất, mà còn là một trong năm tài sản có hiệu suất đầu tư cao nhất toàn cầu năm 2025. Việc một đồng tiền pháp định được xếp cùng nhóm với các kim loại quý - vốn được coi là công cụ lưu trữ giá trị trong thời kỳ bất ổn - cho thấy một sự dịch chuyển nhận thức đáng suy ngẫm trên thị trường tài chính.

Cỗ máy đằng sau sức mạnh của đồng rúp

Sự tăng giá ngoạn mục của đồng rúp không phải là một phép màu kinh tế, mà là kết quả của một loạt chính sách có chủ đích và những thay đổi cơ cấu trong nền kinh tế Nga.

Chính sách tiền tệ thắt chặt và lãi suất cao được xem là động lực chính. Để kiềm chế lạm phát, Ngân hàng Trung ương Nga (CBR) đã duy trì lãi suất chủ chốt ở mức cao, đỉnh điểm là 20%. Mức lãi suất này biến đồng rúp trở thành một công cụ hấp dẫn để gửi tiết kiệm, thu hút dòng tiền trong nước. Đồng thời, lãi suất vay cao khiến chi phí nhập khẩu tăng, kìm hãm nhu cầu mua ngoại tệ của các doanh nghiệp, từ đó giảm áp lực bán rúp trên thị trường.

Giáo sư Steve Hanke của Đại học Johns Hopkins còn chỉ ra một yếu tố kỹ thuật quan trọng: tốc độ tăng cung tiền của CBR đã chuyển từ mức tăng 23.9%/năm vào tháng 8/2023 sang mức co lại -1.19%/này vào đầu năm 2025, trực tiếp hỗ trợ giá trị đồng tiền.

Song song đó, các biện pháp kiểm soát vốn và quy định bắt buộc đối với xuất khẩu đã tạo ra một dòng chảy ngoại tệ mạnh mẽ vào Nga. Chính phủ yêu cầu các công ty xuất khẩu lớn, đặc biệt trong lĩnh vực dầu khí, phải chuyển một phần doanh thu ngoại tệ về nước và bán ra để đổi lấy rúp. Chỉ trong 4 tháng đầu năm 2025, lượng ngoại tệ mà các nhà xuất khẩu lớn bán ra đã lên tới 42.5 tỷ USD, tăng 6% so với giai đoạn trước đó.

Trong khi nhu cầu nhập khẩu suy giảm do tiêu dùng nội địa yếu, cán cân ngoại hối được cải thiện đáng kể, tạo đà cho đồng rúp tăng giá.

Một yếu tố tâm lý không thể bỏ qua là kỳ vọng về đàm phán hòa bình. Brendan McKenna, nhà kinh tế tại Wells Fargo, nhận định rằng những tiến bộ ban đầu trong nỗ lực tìm kiếm giải pháp cho xung đột Nga-Ukraine, đặc biệt sau bầu cử Mỹ, đã tạo ra sự lạc quan thận trọng. Kỳ vọng về khả năng Nga tái hội nhập một phần vào thị trường tài chính toàn cầu đã thúc đẩy một số dòng vốn quay trở lại với các tài sản định danh bằng rúp.

Góc khuất của một đồng tiền mạnh: Thách thức kép cho nền kinh tế

Sức mạnh của đồng rúp giống như một con dao hai lưỡi, mang lại lợi ích kiểm soát lạm phát nhưng đồng thời gây ra những hệ lụy sâu sắc cho nền kinh tế vốn đã chịu nhiều sức ép.

Mặt tích cực dễ thấy nhất là kiểm soát lạm phát. Một đồng nội tệ mạnh khiến hàng hóa nhập khẩu trở nên rẻ hơn, góp phần làm dịu áp lực giá cả. Dữ liệu mới nhất từ Bộ Phát triển Kinh tế Nga cho thấy lạm phát theo năm đã giảm xuống còn 5.98% trong tuần từ 16-22/12, thấp hơn mức 6.08% của tuần trước đó. Xu hướng này tạo không gian để Ngân hàng Trung ương Nga bắt đầu nới lỏng chính sách, với quyết định hạ lãi suất chủ chốt xuống còn 16% vào giữa tháng 12.

Tuy nhiên, tác động tiêu cực đến ngân sách nhà nước và khu vực xuất khẩu lại rất nghiêm trọng. Khoảng 30% thu ngân sách liên bang của Nga năm 2024 đến từ dầu khí. Khi đồng rúp tăng giá, doanh thu bằng USD từ xuất khẩu dầu khi quy đổi sang rúp sẽ bị bào mòn đáng kể.

Các nhà phân tích tại ngân hàng VTB (Nga) ước tính, nếu đồng rúp duy trì ở mức cao, ngân sách Nga năm 2025 có thể thất thu tới 2.4%. Điều này buộc chính phủ phải vay mượn nhiều hơn từ Quỹ Phúc lợi Quốc gia, một quỹ dự trữ đã bị suy giảm 57% giá trị tài sản thanh khoản cao kể từ khi xung đột bắt đầu.

Đối với các doanh nghiệp xuất khẩu ngoài dầu khí, đồng rúp mạnh khiến sản phẩm của họ trở nên đắt đỏ hơn và kém cạnh tranh hơn trên thị trường quốc tế. Tình hình càng thêm phần khó khăn khi giá dầu thô thế giới - trụ cột xuất khẩu của Nga - lại có xu hướng giảm trong năm nay, làm trầm trọng thêm áp lực lên nguồn thu ngoại tệ.

Andrei Melaschenko, nhà kinh tế tại Renaissance Capital, cảnh báo: “Chúng tôi tin rằng tỷ giá đồng rúp đang gần đỉnh và đồng tiền này có thể bắt đầu suy yếu trong tương lai gần”.

Bức tranh toàn cảnh: Nền kinh tế dưới bóng chiến sự và trừng phạt

Để hiểu đầy đủ về diễn biến của đồng rúp, cần đặt nó trong bối cảnh rộng lớn hơn của một nền kinh tế Nga đang chịu nhiều biến động.

Tăng trưởng kinh tế đang chậm lại một cách rõ rệt. Theo số liệu chính thức, GDP quý III/2025 của Nga chỉ tăng 0.6% so với cùng kỳ năm ngoái, giảm mạnh so với mức tăng 1.1% của quý II và 1.4% của quý I. Tính chung 9 tháng đầu năm, tốc độ tăng trưởng chỉ đạt khoảng 1%, bằng một phần tư so với cùng kỳ năm trước. Nhiều ngành công nghiệp then chốt như lọc dầu, luyện kim đang sụt giảm sản lượng.

Bất chấp những khó khăn, Điện Kremlin vẫn tỏ ra kiên cường. Tổng thống Vladimir Putin tuyên bố việc tăng trưởng chậm lại là “một động thái có chủ đích” của ngân hàng trung ương để chống lạm phát, và khẳng định ngân sách vẫn đủ khả năng đáp ứng nhu cầu quân sự.

Các chuyên gia phân tích quốc tế như Richard Connolly từ Viện Nghiên cứu Quốc phòng Hoàng gia Anh nhận định, với khả năng tiếp tục xuất khẩu năng lượng, Nga vẫn có đủ nền tảng tài chính để duy trì các hoạt động chiến sự trong tầm kiểm soát.

Thị trường tài chính Nga đã trải qua một sự thay đổi mang tính hệ thống. Dưới tác động của các lệnh trừng phạt, giao dịch rúp-USD trên sàn Moscow (MOEX) gần như đóng băng, chuyển sang hình thức phi tập trung (OTC). Thay vào đó, giao dịch rúp-nhân dân tệ trở thành chỉ báo quan trọng, phản ánh xu hướng dịch chuyển thương mại của Nga sang phương Đông.

Đáng chú ý, 95% thương mại Nga-Trung năm 2024 được thanh toán bằng rúp và nhân dân tệ, và gần 60% tổng kim ngạch xuất khẩu của Nga được thanh toán bằng đồng nội tệ, tăng mạnh so với mức 14% của năm 2021.

Viễn cảnh tương lai: Sức mạnh bền vững hay chỉ là ảo ảnh?

Câu hỏi lớn đặt ra là liệu đà tăng của đồng rúp có thể được duy trì, hay đây chỉ là một đỉnh điểm tạm thời trước một đợt điều chỉnh mới.

Nguy cơ điều chỉnh tỷ giá là có thật và hầu hết các chuyên gia đều thận trọng khi nhìn về tương lai. Andrei Melaschenko dự báo đồng rúp đã “gần đạt mức tối đa”, với áp lực chính đến từ giá dầu giảm, sẽ làm suy yếu dòng ngoại tệ chảy vào Nga. Trong ngắn hạn, việc Ngân hàng Trung ương Nga tiếp tục cắt giảm lãi suất để hỗ trợ nền kinh tế đang chậm lại có thể làm giảm sức hấp dẫn của đồng rúp với các nhà đầu tư tìm kiếm lợi suất.

Nhiều nhà phân tích, như Brendan McKenna từ Wells Fargo, cảnh báo rằng một thỏa thuận ngừng bắn hoặc hòa bình thực sự giữa Nga và Ukraine có thể kích hoạt một đợt bán tháo đồng rúp. Nguyên nhân là kỳ vọng về việc dỡ bỏ các biện pháp kiểm soát vốn và giảm lãi suất mạnh có thể khiến dòng tiền ào ạt rời khỏi Nga.

Sức mạnh hiện tại của đồng rúp phần lớn dựa trên các biện pháp kiểm soát, và một khi những “bờ đê” này được gỡ bỏ, giá trị thực của nó sẽ phải đối mặt với thử thách của thị trường tự do.

Bộ Tài chính Nga, trong các kịch bản dự báo dài hạn, cũng khẳng định rằng diễn biến của đồng rúp sẽ phụ thuộc nhiều vào chính sách tiền tệ và lãi suất, chứ không phải một mức tỷ giá cố định nào đó. Điều này cho thấy giới chức Moscow nhận thức rõ tính chất mong manh của sự ổn định hiện tại và sẵn sàng cho nhiều kịch bản khác nhau trong tương lai.