Mỹ công bố "Economic D-Day" chưa từng có, Iran đe dọa đóng cửa xuất khẩu dầu qua Hormuz

Căng thẳng leo thang giữa Mỹ - Iran đã đẩy thị trường năng lượng toàn cầu vào tình trạng báo động, khi một bên tung ra đòn trừng phạt tài chính quy mô lớn và bên kia đáp trả bằng lời đe dọa phong tỏa tuyến đường vận chuyển dầu quan trọng bậc nhất thế giới.

Mỹ công bố trừng phạt kinh tế quy mô chưa từng thấy

Ngày 24/8, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent sẽ tổ chức họp báo lúc 14h giờ Mỹ (18h GMT) để công bố các biện pháp trừng phạt mới nhắm vào Iran. Trên bài xã luận đăng trên Financial Times, ông gọi đây là “cuộc tấn công tài chính lớn nhất từ trước đến nay” và ví như “cuộc đổ bộ kinh tế”. Ông Bessent cảnh báo các nước tiếp tục giao dịch với Iran sẽ phải đối mặt hậu quả nghiêm trọng, đồng thời nhấn mạnh những nước có hành vi “thỏa hiệp” sẽ không được dung thứ.

Iran đáp trả bằng lời đe dọa phong tỏa Hormuz

Ngày 23/8, ông Mohsen Rezaei, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, tuyên bố trên mạng xã hội rằng Tehran sẽ không cho phép xuất khẩu “dù chỉ một giọt dầu” qua eo biển Hormuz hay bất kỳ khu vực nào ở vùng Vịnh nếu chiến tranh kinh tế tiếp diễn. Ông nhấn mạnh Iran coi việc các nước tham gia hoặc ủng hộ các lệnh trừng phạt là hành vi thù địch. Eo biển Hormuz - nơi vận chuyển hơn 30% lượng dầu thô toàn cầu - đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng, khiến hoạt động vận tải gần như đình trệ và gây áp lực lên giá nhiên liệu.

Diễn biến xung đột và thương vong kéo dài 6 tháng

Xung đột bắt đầu từ ngày 28/2 với các đợt không kích của Mỹ và Israel nhằm làm suy yếu năng lực quân sự Iran và phá hủy cơ sở hạ tầng. Dù vài tuần gần đây hai bên không còn giao tranh trực tiếp, nhưng các cuộc đàm phán có ý nghĩa chưa được tiến hành. Hàng nghìn người đã thiệt mạng, chủ yếu ở Iran và Lebanon. Phía Mỹ xác nhận 18 binh sĩ thiệt mạng và hơn 750 người bị thương. Iran dù mất nhiều năng lực quân sự thông thường nhưng vẫn giữ đủ tên lửa và máy bay không người lái để uy hiếp các nước vùng Vịnh và tàu chở dầu. Tình trạng chương trình hạt nhân Iran vẫn chưa rõ, trong khi Mỹ và Israel tuyên bố sẵn sàng nhắm vào mục tiêu này nếu cần.

Phản ứng của Trung Quốc và nỗ lực trung gian hòa giải

Trung Quốc - quốc gia nhập khẩu một nửa lượng dầu từ vùng Vịnh - đã tuyên bố rằng “các biện pháp trừng phạt và gây sức ép không giúp giải quyết vấn đề” và kêu gọi đàm phán. Các cuộc tiếp xúc trực tiếp Mỹ - Iran lần cuối diễn ra vào tháng 6 tại Thụy Sĩ và hiện đang bế tắc. Một số nước trung gian gồm Qatar, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ đang thúc đẩy hòa giải. Iran thông báo Tổng tham mưu trưởng quân đội Pakistan, tướng Asim Munir, sẽ thăm Tehran vào ngày 24/8 để thảo luận các biện pháp khôi phục an ninh khu vực, trong đó có vấn đề trừng phạt mới.

Tác động lên thị trường tài chính và năng lượng

Ngay sau các tuyên bố trên, giá dầu Brent tăng hơn 5%, vượt 95 USD/thùng, trong khi vàng lên gần 2.050 USD/ounce khi nhà đầu tư tìm đến tài sản trú ẩn. Chứng khoán châu Á và châu Âu đồng loạt giảm. Đồng USD tăng nhẹ, các đồng tiền nhạy cảm với dầu như CAD, NOK biến động trái chiều.

Thực trạng kinh tế Iran và triển vọng

Iran vốn đã chịu lạm phát cao, đồng nội tệ yếu, thiếu hụt năng lượng và các lệnh trừng phạt quốc tế trước xung đột. Chiến tranh tiếp tục làm tổn hại hạ tầng, gián đoạn thương mại và tạo gánh nặng tái thiết. Các quan chức Tehran thừa nhận áp lực kinh tế mới có thể gây bất ổn xã hội và làm suy giảm uy tín của chính quyền. Trong khi đó, các nỗ lực ngoại giao vẫn đang diễn ra nhưng chưa có dấu hiệu tiến triển rõ rệt.