Yên Nhật dưới sức ép: Tuyên bố cứng rắn của BOJ có đủ để lật ngược thế trận?

Trong bài phát biểu vào thứ Hai, ngày 05/01/2026, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản Kazuo Ueda một lần nữa khẳng định cam kết tiếp tục hành trình tăng lãi suất, trong bối cảnh đồng yên liên tục mất giá và áp lực lạm phát dai dẳng. Tuy nhiên, liệu lời nói có đủ mạnh để vực dậy một đồng tiền đang chịu áp lực từ nhiều phía?

Vào sáng thứ Hai, ngày 05/01/2026, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) Kazuo Ueda một lần nữa gửi đi thông điệp rõ ràng: chu kỳ thắt chặt tiền tệ vẫn chưa kết thúc. Trong bài phát biểu trước hiệp hội ngân hàng nước này, ông cam kết BOJ sẽ “tiếp tục tăng lãi suất” nếu tình hình kinh tế và giá cả diễn biến phù hợp với dự báo.

Tuyên bố này được đưa ra chỉ vài tuần sau động thái lịch sử khi BOJ nâng lãi suất chính sách lên 0.75% - mức cao nhất trong 30 năm, kể từ năm 1995.

Tuy nhiên, thị trường dường như tỏ ra hoài nghi trước những lời hứa hẹn. Ngay trong ngày Thống đốc Ueda phát biểu, đồng đô la Mỹ không những không giảm mà còn tăng 0.2%, đẩy tỷ giá USD/JPY lên 157.08 yên, thậm chí có lúc chạm 157.255 yên - mức cao nhất kể từ ngày 22/12.

Phản ứng trái chiều này phản ánh một thực tế phức tạp: hành trình thoát khỏi “thập kỷ mất mát” của chính sách tiền tệ Nhật Bản đang vấp phải những thách thức sâu sắc từ lạm phát, đồng yên yếu và gánh nặng nợ công khổng lồ.

Quyết định tăng lãi suất 0.25 điểm phần trăm vào giữa tháng 12/2025 của BOJ là một bước ngoặt mang tính biểu tượng, đánh dấu sự rời xa chính sách tiền tệ siêu nới lỏng kéo dài hàng thập kỷ. Tuy nhiên, ngay lập tức, nghịch lý đã xảy ra: thay vì tăng giá như kỳ vọng, đồng yên tiếp tục giảm khoảng 0.3%, xuống quanh mức 156.08 yên/USD sau thông báo.

Các chuyên gia cho rằng thị trường đã “định giá trước” (priced-in) động thái này và cảm thấy thông điệp đi kèm chưa đủ mạnh để thu hẹp khoảng cách lãi suất khổng lồ với Mỹ.

Lý do cốt lõi khiến BOJ phải hành động, bất chấp sự phản đối tiềm tàng từ chính phủ của tân Thủ tướng Sanae Takaichi - người vốn ủng hộ chính sách nới lỏng, chính là sức ép từ đồng yên mất giá. Kể từ đầu tháng 10/2025, đồng yên đã giảm khoảng 8 yên so với USD và gần 10 yên so với Euro. Sự suy yếu này đẩy chi phí nhập khẩu, vốn rất quan trọng với một nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu thô, tăng cao, từ đó thổi bùng thêm lạm phát.

Thống đốc Ueda thừa nhận, “tiền lương và giá cả rất có khả năng sẽ cùng tăng lên một cách vừa phải”. Việc điều chỉnh mức độ hỗ trợ tiền tệ, theo ông, là cần thiết để nền kinh tế đạt được tăng trưởng bền vững.

Các tổ chức phân tích quốc tế nhất trí rằng một đợt tăng lãi suất tiếp theo của BOJ là điều tất yếu, nhưng thời điểm thì vẫn còn bất định.

Ngân hàng ING dự báo đợt tăng tiếp theo có thể diễn ra vào nửa cuối năm 2026, cụ thể là tháng 10. Họ nhấn mạnh rằng Thống đốc Ueda tỏ ra rất thận trọng trong việc đưa ra hướng dẫn cụ thể, và BOJ sẽ cần thời gian để đánh giá tác động đầy đủ của việc tăng lãi suất lên nền kinh tế.

Nhiều chuyên gia, kể cả cựu kinh tế trưởng của BOJ, chỉ ra rằng diễn biến của đồng yên sẽ là yếu tố then chốt có thể đẩy nhanh hoặc làm chậm lịch trình. Nếu đồng yên suy yếu mạnh hơn, ví dụ: tiến sát hoặc vượt ngưỡng 160 yên/USD, đẩy chi phí nhập khẩu tăng vọt, BOJ có thể sẽ buộc phải hành động sớm hơn, có thể là vào quý II/2026.

Các nhà phân tích cũng chỉ ra một nghịch lý: trong khi BOJ cố gắng thắt chặt tiền tệ để kiểm soát lạm phát, thì chính phủ của Thủ tướng Takaichi lại đang xem xét một gói ngân sách bổ sung lớn và kế hoạch ngân sách ban đầu mở rộng cho năm tài khóa 2026. Chính sách tài khóa mở rộng này có thể tạo ra áp lực lạm phát mới và làm suy yếu nỗ lực ổn định tiền tệ của BOJ, tạo thành một “sức ép tiềm tàng khiến đồng yên mất giá”.

Tuyên bố ngày 05/01 của Thống đốc Ueda là một lời nhắc nhở mạnh mẽ rằng BOJ đang kiên định trên con đường bình thường hóa chính sách tiền tệ. Tuy nhiên, hành trình này giống như một trận chiến cân não giữa nhiều mục tiêu mâu thuẫn: kiềm chế lạm phát, ổn định đồng yên, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, và quản lý gánh nặng nợ công khổng lồ, ước tính khoảng 250% GDP.

Thị trường hiện đang tập trung vào Báo cáo Triển vọng hàng quý sẽ được BOJ công bố sau cuộc họp chính sách vào ngày 22-23/01/2026. Báo cáo này sẽ cung cấp manh mối quan trọng về cách Hội đồng chính sách nhìn nhận tác động lạm phát từ việc đồng yên mất giá gần đây, và từ đó, vẽ ra lộ trình cho các đợt tăng lãi suất trong tương lai.

Trong khi đó, sự “bất trị” của đồng yên và những diễn biến từ chính sách tài khóa của chính phủ mới sẽ tiếp tục là những yếu tố khiến các nhà đầu tư toàn cầu phải theo dõi sát sao thị trường Nhật Bản trong những tháng tới.