Quỹ hưu trí Đan Mạch bán tháo 100 triệu USD trái phiếu vì cho rằng nợ công Mỹ 'không còn bền vững'

Giữa lúc nợ công Mỹ chạm mốc lịch sử 38.4 nghìn tỷ USD và căng thẳng địa chính trị leo thang, quyết định thoái vốn của một quỹ hưu trí Bắc Âu không chỉ là hành động quản lý rủi ro đơn thuần, mà còn như hồi chuông cảnh tỉnh về sức khỏe tài chính Mỹ và xu hướng phi đô la hóa đang định hình lại trật tự tiền tệ toàn cầu.

Ngày 21/01/2026, quỹ hưu trí AkademikerPension của Đan Mạch tuyên bố một quyết định có thể gây chấn động giới tài chính: bán toàn bộ khoảng 100 triệu USD trái phiếu kho bạc Mỹ trước cuối tháng.

Động thái này được Giám đốc Đầu tư Anders Schelde giải thích thẳng thắn là xuất phát từ đánh giá về nền tài chính công “kém bền vững” và “về cơ bản không phải là một tín dụng tốt” của Hoa Kỳ.

Sự kiện này diễn ra trong bối cảnh nợ quốc gia Mỹ vừa cán mốc 38.4 nghìn tỷ USD, và những căng thẳng ngoại giao liên quan đến Greenland đang làm phức tạp hóa quan hệ xuyên Đại Tây Dương, trở thành một minh chứng sống động cho làn sóng phi đô la hóa (de-dollarization) âm ỉ nhưng ngày càng mạnh mẽ.

Bối cảnh quyết định: Nợ công khổng lồ và căng thẳng địa chính trị

Quyết định của AkademikerPension không phải là một phản ứng bộc phát. Nó được đưa ra sau một quá trình quan sát và phân tích kỹ lưỡng về những điểm yếu cơ cấu trong nền tài chính Mỹ.

Tháng 10/2025, nợ công Mỹ lần đầu tiên vượt 38 nghìn tỷ USD, và chỉ trong vòng chưa đầy hai tháng sau đó đã tăng thêm khoảng 400 tỷ USD, đạt 38.4 nghìn tỷ USD.

Đáng chú ý, mặc dù doanh thu từ thuế quan đạt mức kỷ lục nhờ các chính sách thương mại cứng rắn, chính phủ liên bang vẫn không thể kiểm soát được thâm hụt ngân sách. Ba tháng đầu năm tài khóa 2026 (bắt đầu từ tháng 10/2025), mức thâm hụt đã lên tới 602 tỷ USD.

Ông Schelde chỉ rõ: “Quyết định bắt nguồn từ tình hình tài chính tồi tệ của chính phủ Mỹ”, và những con số nợ leo thang cùng thâm hụt kéo dài đã khiến quỹ này “cần nỗ lực tìm kiếm một cách thức thay thế để quản lý thanh khoản và rủi ro”. Ông khẳng định quỹ đã tìm được giải pháp đó và đang thực thi nó.

Bên cạnh yếu tố kinh tế thuần túy, bối cảnh địa chính trị cũng là một lớp nền quan trọng. Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần công khai ý định tìm cách kiểm soát Greenland, vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch, thậm chí đe dọa áp thuế quan trả đũa lên đến 25% đối với một số đối tác thương mại NATO nếu không đạt được thỏa thuận.

Dù ông Schelde nói rằng căng thẳng này “không phải là động lực chính”, nhưng ông thừa nhận nó “chắc chắn không khiến việc đưa ra quyết định trở nên khó khăn hơn”.

Phản ứng từ Washington và thực tế đằng sau

Phía Washington đã có phản ứng mang tính xoa dịu, thậm chí là coi thường. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent, trong một cuộc trao đổi tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới Davos, đã mô tả động thái của Đan Mạch là “không đáng kể”.

Ông tuyên bố: “Đầu tư của Đan Mạch vào trái phiếu kho bạc Mỹ, cũng như bản thân Đan Mạch, là không liên quan”, và nhấn mạnh rằng khoản thoái vốn chưa đến 100 triệu USD là quá nhỏ so với quy mô thị trường trái phiếu kho bạc trị giá hơn 30 nghìn tỷ USD.

Tuy nhiên, thực tế lại vẽ nên một bức tranh rộng hơn và đáng suy ngẫm hơn. Dữ liệu từ Bộ Tài chính Mỹ cho thấy tổng nắm giữ trái phiếu kho bạc của Đan Mạch tính đến tháng 11/2025 chỉ còn khoảng 9.88 tỷ USD. Con số này đã giảm mạnh so với mức khoảng 18 tỷ USD vào năm 2021, chứng tỏ xu hướng giảm exposure vào tài sản Mỹ của quốc gia Bắc Âu này đã âm ỉ diễn ra từ nhiều năm trước khi xung đột Greenland nổ ra.

Hơn nữa, AkademikerPension không phải là tổ chức duy nhất tại khu vực đi theo lối thoát này. Các quỹ hưu trí Đan Mạch khác như Laerernes Pension và PFA cũng đã điều chỉnh giảm đáng kể danh mục trái phiếu Mỹ. Thậm chí, quỹ hưu trí Thụy Điển Alecta được cho là đã bán khối lượng lên tới từ 7.7 đến 8.8 tỷ USD trái phiếu kho bạc Mỹ chỉ trong năm qua.

Làn sóng phi đô la hóa toàn cầu

Hành động của các quỹ hưu trí Bắc Âu chỉ là một mảnh ghép trong bức tranh lớn mang tên phi đô la hóa. Xu hướng này được thúc đẩy mạnh mẽ kể từ sau năm 2022, khi Mỹ và phương Tây sử dụng đồng USD như một “công cụ chính sách đối ngoại” để trừng phạt Nga sau cuộc xung đột Ukraine, bao gồm việc đóng băng khoảng 300 tỷ USD tài sản dự trữ.

Hành động này, dù với lý do 'chính đáng', đã khiến nhiều quốc gia trên thế giới, kể cả đồng minh, lo ngại về rủi ro bị phụ thuộc và tổn thương trước sức mạnh của đồng bạc xanh.

Hệ quả trực tiếp nhất có thể thấy qua sự thay đổi trong cơ cấu dự trữ ngoại hối toàn cầu. Tỷ trọng của đồng USD trong dự trữ toàn cầu đã giảm từ mức đỉnh khoảng 72% vào năm 2002 xuống còn khoảng 57-58% vào cuối năm 2025, theo số liệu từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF. Đây là mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ.

Thay vào vị trí đó, vàng đang trở lại như một tài sản dự trữ chiến lược được ưa chuộng. Các ngân hàng trung ương trên toàn cầu đã mua ròng hơn 1.000 tấn vàng trong ba năm liên tiếp từ 2022 đến 2024, gấp hơn hai lần mức trung bình hàng năm 473 tấn của giai đoạn 2010-2021.

Xu hướng này vẫn tiếp tục mạnh mẽ trong năm 2025, với mua ròng trong quý III đạt 220 tấn và riêng tháng 10 đạt 53 tấn - mức cao nhất trong năm. Các quốc gia như Ba Lan, Brazil, Uzbekistan, Thổ Nhĩ Kỳ và đặc biệt là Trung Quốc đang dẫn đầu làn sóng tích trữ vàng.

Các nhà phân tích từ Goldman Sachs dự báo xu hướng này sẽ còn tiếp diễn, với khối lượng mua trung bình 60 tấn/tháng trong năm 2026, góp phần đẩy giá vàng lên những đỉnh cao mới.

Rủi ro hệ thống và viễn cảnh một thế giới đa cực

Những động thái thoái vốn nhỏ lẻ, khi cộng dồn lại, có thể tạo nên một làn sóng lớn, đe dọa đến nền tảng tài chính mà nước Mỹ đã hưởng lợi trong nhiều thập kỷ.

Tỷ phú Ray Dalio, người sáng lập Bridgewater Associates, đã nhiều lần cảnh báo về nguy cơ “chiến tranh vốn” (capital wars). Ông lập luận rằng việc sử dụng đồng USD và thuế quan làm công cụ trong các cuộc xung đột thương mại và địa chính trị có thể phản tác dụng. “Nếu bạn chấp nhận xung đột, bạn không thể bỏ qua khả năng xảy ra chiến tranh vốn. Nói cách khác, có thể sẽ không còn xu hướng muốn mua... nợ của Mỹ nữa”, ông Dalio phân tích.

Điều này đặt ra một rủi ro hiện hữu cho nền kinh tế Mỹ. Vị thế đồng tiền dự trữ toàn cầu từ lâu đã tạo ra một “nhu cầu có sẵn” toàn cầu đối với đô la và trái phiếu kho bạc Mỹ, cho phép chính phủ Mỹ vay mượn với chi phí thấp để tài trợ cho các khoản thâm hụt ngân sách khổng lồ.

Nếu quá trình phi đô la hóa làm suy giảm nhu cầu này, đồng đô la có thể đối mặt với tình trạng “dư thừa” ngay trong nội địa Mỹ, dẫn đến áp lực lạm phát gia tăng và buộc Cục Dự trữ Liên bang (Fed) phải duy trì lãi suất cao hơn. Trong kịch bản xấu nhất, nó có thể làm xói mòn nghiêm trọng sức mua của người dân Mỹ.

Tuy nhiên, cần phải nhìn nhận một cách cân bằng. Đồng USD không có nguy cơ mất vị thế đồng tiền dự trữ hàng đầu trong một sớm một chiều. Tính thanh khoản sâu rộng, quy mô của thị trường tài chính Mỹ và sự thiếu vắng một đồng tiền thay thế hoàn hảo vẫn là những trụ cột vững chắc.

Thay vào đó, thế giới đang dần chuyển dịch sang một trật tự đa cực, nơi mà đồng Euro, Nhân dân tệ, và thậm chí cả vàng, sẽ cùng chia sẻ một tỷ trọng lớn hơn trong hệ thống dự trữ và giao dịch toàn cầu.

Động thái của AkademikerPension và các quỹ hưu trí Bắc Âu khác, do đó, không nên được xem như một báo động đỏ về sự sụp đổ của đồng đô la, mà là một tín hiệu điều chỉnh quan trọng. Nó phản ánh một nhận thức ngày càng tăng trong giới đầu tư tổ chức châu Âu về sự cần thiết phải đa dạng hóa rủi ro trước một chủ nợ có hồ sơ tài chính ngày càng phức tạp và một môi trường địa chính trị đầy biến động.

Sự kiện này nhắc nhở rằng, ngay cả những trụ cột tưởng chừng vĩnh cửu nhất của hệ thống tài chính toàn cầu cũng cần được đánh giá lại một cách thường xuyên dưới ánh sáng của những dữ liệu và diễn biến mới.