Mỹ mở hai cuộc điều tra thương mại mới theo Điều khoản 301 nhắm vào Việt Nam và 15 nền kinh tế khác

Chính quyền Washington ngày 11 tháng 3 năm 2026 đã khởi động hai cuộc điều tra thương mại riêng biệt theo Điều khoản 301 của Đạo luật Thương mại 1974, nhằm vào vấn đề thặng dư công suất công nghiệp tại 16 nền kinh tế và vấn đề lao động cưỡng bức trên phạm vi toàn cầu.

Động thái này diễn ra chỉ ba tuần sau khi Tòa án Tối cao Mỹ ngày 20 tháng 2 bác bỏ chương trình thuế quan toàn cầu trước đó, mở đường cho việc xây dựng lại các công cụ áp lực thương mại mới.

Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) cho biết cuộc điều tra thứ nhất tập trung vào tình trạng “thặng dư công suất công nghiệp mang tính cơ cấu” tại 16 nền kinh tế, bao gồm Trung Quốc, Liên minh châu Âu, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Mexico, Đài Loan (Trung Quốc), Việt Nam, Thái Lan, Malaysia, Campuchia, Singapore, Indonesia, Bangladesh, Thụy Sĩ và Na Uy. Canada, đối tác thương mại lớn thứ hai của Mỹ, không nằm trong danh sách này.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer giải thích các cuộc điều tra tập trung vào những nền kinh tế có bằng chứng về tình trạng sản xuất “tách rời khỏi nhu cầu thị trường”, thể hiện qua thặng dư thương mại dai dẳng hoặc công suất sử dụng dưới mức tối ưu. Ông cho biết các cuộc điều tra có thể dẫn đến thuế quan mới áp lên các đối tác thương mại ngay trong mùa hè năm nay.

Thông báo chính thức của USTR viện dẫn ngành ô tô Trung Quốc và Nhật Bản làm ví dụ, đồng thời chỉ ra rằng ngày càng nhiều công ty không có lãi hoặc không thể trang trải lãi vay từ hoạt động sản xuất.

Tài liệu này đặc biệt nhấn mạnh trường hợp của BYD, nhà sản xuất xe điện hàng đầu Trung Quốc, khi công ty này đang mở rộng sản xuất ra nước ngoài với các nhà máy tại Uzbekistan, Thái Lan, Brazil, Hungary và Thổ Nhĩ Kỳ, đồng thời được dự báo sẽ mở rộng tại châu Âu nơi các nhà máy ô tô hiện chỉ hoạt động 55% công suất.

USTR cũng viện dẫn thặng dư thương mại lớn của Mỹ với Đức và Ireland làm bằng chứng về thặng dư công suất của EU. Singapore được đưa vào danh sách dù thâm hụt thương mại với Mỹ vì lý do “thặng dư công suất toàn cầu trong lĩnh vực bán dẫn”, trong khi Na Uy bị xem xét dựa trên bằng chứng về xuất khẩu nhiên liệu và hải sản lớn.

Cuộc điều tra thứ hai, dự kiến khởi động ngày 12 tháng 3, nhằm cấm nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức từ hơn 60 quốc gia. Đại diện Greer cho biết cuộc điều tra này mở rộng phạm vi toàn cầu và nhấn mạnh mong muốn các quốc gia thực thi lệnh cấm đối với hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức tương tự quy định trong đạo luật thương mại gần một thế kỷ tuổi.

Về lộ trình thực hiện, cuộc điều tra thặng dư công suất có tiến độ nhanh chóng với thời hạn nhận ý kiến công chúng đến ngày 15 tháng 4 và phiên điều trần công khai dự kiến vào khoảng ngày 5 tháng 5. Đại diện Greer bày tỏ hy vọng kết luận các cuộc điều tra, bao gồm các biện pháp khắc phục được đề xuất, trước khi các mức thuế tạm thời theo Điều khoản 122 hết hạn vào tháng 7.

Các cuộc điều tra diễn ra trong bối cảnh chuẩn bị cho cuộc gặp cấp cao dự kiến giữa lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc vào cuối tháng 3 tại Bắc Kinh. Các quan chức do Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent dẫn đầu đang chuẩn bị gặp gỡ đối tác Trung Quốc tại Paris để tạo tiền đề cho cuộc gặp thượng đỉnh.

Đại diện Greer khẳng định các cuộc điều tra mới không gây bất ngờ cho các đối tác thương mại, đồng thời nhấn mạnh: “Tổng thống sẽ tìm cách đối phó với các thực hành thương mại không công bằng. Ông ấy sẽ tìm cách giảm thâm hụt thương mại. Ông ấy sẽ tìm cách bảo vệ sản xuất Mỹ. Chúng tôi có rất nhiều công cụ để làm điều đó.”