Elon Musk cảnh báo nước Mỹ sẽ phá sản 1.000%

Trong một tuyên bố thẳng thắn và gây chấn động mới đây, tỉ phú Elon Musk - CEO của Tesla và SpaceX, đã không ngần ngại phác họa một viễn cảnh đen tối cho tương lai Hoa Kỳ. Ông tuyên bố quốc gia này đang trên con đường “phá sản 1.000%” nếu không có sự can thiệp của trí tuệ nhân tạo và robot, bởi một kẻ thù thầm lặng đang lớn dần mỗi ngày: nợ công liên bang.

Lời cảnh báo này không đơn thuần là một phát ngôn gây sốc. Nó được đưa ra dựa trên một thực tế tài khóa đáng báo động, với những con số khổng lồ đang vượt khỏi tầm kiểm soát. Theo dữ liệu chính thức, nợ công của Mỹ hiện đã chạm mốc khoảng 38.560 tỷ USD. Điều đáng nói là dòng chảy thâm hụt không hề có dấu hiệu ngừng lại.

Riêng trong năm tài khóa 2026, chính phủ Mỹ được ghi nhận đã chi tiêu nhiều hơn tới khoảng 602 tỷ USD so với nguồn thu thuế, một minh chứng rõ ràng cho câu chuyện “tiền ra” luôn vượt trội “tiền vào”. Đây chính là hạt nhân của vòng xoáy nợ nần mà Musk đề cập đến.

Tuy nhiên, điều khiến các nhà phân tích và chính Elon Musk đặc biệt trăn trở không chỉ dừng lại ở tổng mức nợ khổng lồ đó. Mối nguy hiểm thực sự, cấp bách hơn, nằm ở chi phí trả lãi đang phình to một cách chóng mặt. Musk chỉ ra rằng khoản tiền lãi phải trả hằng năm cho nợ công hiện đã vượt xa toàn bộ ngân sách quân sự của Mỹ - vốn được xem là một trong những khoản chi khổng lồ nhất thế giới, ở mức khoảng 1.000 tỷ USD.

Khi chi phí trả lãi đã “nuốt chửng” ngân sách quốc phòng, đó là một hồi chuông báo động cho thấy gánh nặng nợ không còn là bài toán dài hạn, mà đã trở thành mối đe dọa trực tiếp, làm thu hẹp nghiêm trọng dư địa chi tiêu cho các chính sách an sinh, cơ sở hạ tầng và an ninh của chính phủ.

Những dự báo độc lập càng làm sâu sắc thêm nỗi lo này. Ủy ban về Ngân sách Liên bang (CBO), một cơ quan giám sát trung lập, đã đưa ra cảnh báo rằng chi phí trả lãi nợ có thể tăng vọt lên mức hơn 1.500 tỷ USD vào năm 2032 và chạm mốc 1.800 tỷ USD vào năm 2035. Viễn cảnh này sẽ đặt ngân sách liên bang vào thế “tiến thoái lưỡng nan” chưa từng có: hoặc cắt giảm mạnh các chương trình xã hội trọng yếu, hoặc tăng thuế, hoặc tiếp tục vay thêm và làm trầm trọng hóa vấn đề.

Tờ Financial Times và Bloomberg trong các phân tích gần đây cũng liên tục nhấn mạnh đến rủi ro “bẫy thanh khoản” mà Cục Dự trữ Liên bang (Fed) phải đối mặt, khi họ cân nhắc giữa việc hạ lãi suất để giảm gánh nặng trả lãi cho chính phủ và việc giữ lãi suất cao để kiềm chế lạm phát.

Bên cạnh áp lực trả lãi, Elon Musk còn nhiều lần cảnh báo về một mối nguy song hành: sự bào mòn giá trị của đồng USD. Số liệu từ Ngân hàng Dự trữ Liên bang Minneapolis cho thấy một sự thật đáng kinh ngạc: sức mua của 100 USD vào năm 2025 chỉ tương đương khoảng 12,06 USD của năm 1970. Điều này đồng nghĩa với việc đồng bạc xanh đã mất đi gần 88% giá trị thực trong vòng hơn nửa thế kỷ.

Sự kết hợp giữa lạm phát dai dẳng và gánh nợ khổng lồ tạo thành một vòng luẩn quẩn nguy hiểm: chính phủ cần in tiền hoặc vay mới để trả nợ cũ, hành động này lại làm giảm niềm tin vào đồng tiền và đẩy lạm phát lên cao, từ đó lại càng làm khó khăn thêm cho việc quản lý nợ. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), trong báo cáo ổn định tài chính toàn cầu, cũng đã nhắc đến rủi ro từ nợ công cao khiến các đồng tiền chủ chốt dễ tổn thương trước các cú sốc.

Vậy đâu là lối thoát mà Elon Musk, một trong những bộ óc công nghệ có tầm nhìn xa nhất thế giới, đề xuất? Câu trả lời của ông tập trung vào cuộc cách mạng năng suất do AI và robot dẫn dắt.

Musk lập luận rằng các công cụ kinh tế truyền thống như thắt chặt chi tiêu hay tăng thuế là không đủ để giải quyết quy mô của vấn đề. Cách duy nhất để nền kinh tế Mỹ “chạy đủ nhanh” để thoát khỏi vòng xoáy nợ là tạo ra một bước nhảy vọt thần kỳ về năng suất lao động.

AI và tự động hóa quy mô lớn được kỳ vọng sẽ làm được điều đó: tối ưu hóa mọi ngành công nghiệp, giảm chi phí sản xuất triệt để, tạo ra của cải vật chất nhiều hơn với ít nguồn lực hơn, và mở ra những lĩnh vực kinh tế hoàn toàn mới. Đối với Musk, đây không còn là một cuộc đua công nghệ thuần túy, mà đã trở thành một vấn đề sống còn của quốc gia.

Tuy nhiên, giới phân tích tài chính cũng đặt ra những câu hỏi quan trọng. Liệu lời hứa về năng suất từ AI có kịp thời để ngăn chặn cơn khủng hoảng nợ đang tăng tốc? Việc chuyển đổi sang nền kinh tế tự động hóa cao sẽ gây ra những xáo trộn xã hội nào về việc làm?

The Economist và Wall Street Journal gần đây đều có bài phân tích về tác động hai mặt của AI: vừa là động lực tăng trưởng tiềm năng, vừa là tác nhân gây bất ổn thị trường lao động và gia tăng bất bình đẳng trong ngắn hạn.

Như vậy, câu chuyện “phá sản 1.000%” mà Elon Musk nói đến không chỉ là một phép ẩn dụ gây sốc. Nó là hệ quả được dự báo từ một loạt các chỉ số tài khóa đang ở vùng nguy hiểm: từ con số nợ công gần 38,6 nghìn tỷ USD, mức thâm hụt hơn 600 tỷ USD chỉ trong một năm, cho đến chi phí trả lãi vượt ngân sách quân sự và sức mua của đồng USD bốc hơi qua nhiều thập kỷ.

Lời giải cho bài toán này, theo tầm nhìn của giới tiên phong công nghệ, có thể nằm ở một tương lai được định hình bởi AI và robot. Tuy nhiên, hành trình từ cảnh báo đến giải pháp thực tế vẫn còn đầy chông gắc và bất định. Điều chắc chắn là sức khỏe tài khóa của nền kinh tế lớn nhất thế giới đang là một điểm nóng cần được theo dõi sát sao, bởi những rung chấn từ nó sẽ không chỉ giới hạn trong nước Mỹ.